Park Brialmont

Fase 2

Na de opening van natuurpark Wolvenberg en Entree Grotesteenweg, in het voorjaar van 2020, is in het voorjaar van 2022 het definitieve ontwerp voor fase 2 van Park Brialmont uitgewerkt en goedgekeurd. Daarin wordt het toekomstbeeld voor de resterende deelzones van het Brilschanspark en Wolvenberg vastgelegd.

Dit ontwerp voorziet verblijfsplekken aan het water, nieuwe parkpaden, comfortabele verbindingen voor fietsers, en zones voor lokale evenementen. Als alles volgens plan verloopt starten de werken in het voorjaar van 2023. In 2020 openden reeds het natuurpark Wolvenberg en de Entree Grotesteenweg, als eerste fase van Park Brialmont.

Park Brialmont is ontstaan vanuit een masterplan dat door een samenwerking tussen het district Berchem en de stad Antwerpen tot stand kwam. Het masterplan werd opgesteld rond de twee grote thema’s natuur en erfgoed en verbindt in een groot ‘groen hart’ de groene delen van Berchem binnen en buiten de Ring (De Villegaspark, Wolvenberg en Brilschans).

De voorbije jaren zijn buurtbewoners en gebruikers van de parken op verschillende momenten bevraagd. Daarbij was er een uitdrukkelijke wens voor een mix aan functies. Het definitieve ontwerp houdt daar rekening mee en voorziet een divers programma: van zitplekken tot speelzones en loop- en educatieve routes. In het natuurreservaat blijft natuur de belangrijkste functie. Volgende deelzones worden aangepakt.

Natuurbeheerplan Wolvenberg-Brilschans

In Park Brialmont ligt langs beide zijden van de Ring het natuurreservaat Wolvenberg-Brilschans. Dat is, als enige erkende natuurreservaat binnen de Ring, een unieke plek.

Om een gezamenlijke visie te ontwikkelen voor Park Brialmont maakte de stad samen met Natuurpunt een natuurbeheerplan op. Dat bevat de beoogde natuurdoelen en het -beheer voor de komende 30 jaar. Voor natuurreservaat Wolvenberg-Brilschans betekent dit bijvoorbeeld de ontwikkeling van meer halfopen graslanden en idem bebossing, en de aanleg van enkele poelen.

Dat nieuwe natuurbeheerplan wordt in de loop van 2022 ter goedkeuring neergelegd bij het Agentschap Natuur en Bos. Natuurpunt Antwerpen-Stad zal nadien instaan voor de uitvoering.

Ontwerp Brilschans

Het definitieve ontwerp voor Brilschans neemt het historische reliëf van de Brialmontvesting als basis om een gelaagd park te creëren. Het ontwerp heeft daarnaast veel respect voor de waardevolle natuur in het park.

  • Herstel militair landschap

​Het historisch reliëf van de Brialmont-omwalling is nog het sterkst aanwezig in Brilschans. Daarom wil dit ontwerp zowel de schans als het glacis opnieuw prominenter zichtbaar maken.

De schans is het hoger gelegen verdedigingswerk dat bescherming bood aan de lager gelegen barakken. Archeologisch onderzoek heeft aangetoond dat er geen restanten van de barakken meer terug te vinden zijn in de bodem. Het ontwerp wil de structuur van de schans terug beleefbaar maken, met hellingen in gras. De schans zal een open en rustige plek vormen waar natuur en erfgoed harmonieus samenkomen.

Het glacis, een dijkvormige structuur rondom de gracht, vormde dan weer de eerste verdedigingslinie van de Brialmontvesting. Het glacis kan gedeeltelijk hersteld, aangezet en ingericht worden voor verschillende parkfuncties zonder een verlies van bomen. Waar het glacis doorsneden wordt, wordt dit benadrukt met een talud, trap of muurtje. Het glacis is een plek waar de natuur voorrang krijgt. Op basis van de resultaten van een eerdere bevraging komt hier ook een vorm van recreatie in het groen.

  • Natuurreservaat Brilschans

​Tussen de schans en de Ring ligt het natuurreservaat Brilschans. Door het Ringfietspad te verschuiven naar de Ring wordt het gebied opnieuw verenigd ten voordele van de natuurbeheer. Eens het Ringfietspad verschoven is, worden buiten vlonders aangelegd waaronder de natuur kan doorlopen.

Deze werken zullen opgenomen worden in het project van Ringpark Groene Vesten. Dat Ringpark een deelproject van De Grote Verbinding is zo’n 450 voetbalvelden groot en loopt langs weerskanten van de Ring van het station Antwerpen-Zuid tot aan de grens van Borgerhout met Deurne. Het maakt van die zone langs de Ring een groene plek voor de buurt en de stad. Het ontwerp van fase twee van Park Brialmont sluit volledig aan op het ontwerp van het Ringpark Groene Vesten en omgekeerd.

  • Programma

​Aan het water komen twee verblijfsplekken. Aan de punt van de Brilschansgracht een getrapte ligweide met uitzicht op de beboste schans en de fonteinenpartij in de gracht. Aan het uiteinde van de gracht, bij de fiets- en wandelbrug, een nieuwe verblijfsplek. Die wordt aangelegd als een beschutte bomenweide aan het water met een langgerekt uitzicht over de gracht.

In de gracht legt de stad een vlonderbrug aan, ook als referentie naar de militaire bruggen die vroeger in de gracht gebouwd werden als oefening.

Het bestaande speelterrein zal plaats maken voor een volledig nieuw speelterrein en er is ook ruimte voor een calisthenicstoestel (krachttraining).

Voor lokale evenementen zoals Bar Brilschans wordt een groene voorzieningenstrook aangelegd in het glacis langs de Marcel Auburtinlaan. Aan de fiets- en wandelbrug worden voorzieningen getroffen voor kleinschalige evenementen, met water- en elektriciteitspunt.

  • Padenstructuur en Berchembrug

​Fietsers krijgen een gescheiden fietspad in bruinrode asfalt aan de buitenzijde van het park. Aan de belangrijkste toegangen worden fietsnietjes opgesteld. Het fietsverkeer wordt hierdoor zo veel mogelijk uit het park geweerd.

De parkpaden worden aangelegd in goed betreedbare halfverharding. Het hoofdpad verbindt de belangrijkste verblijfsplekken op het glacis en langs de gracht, en maakt ze voor iedereen vrij toegankelijk. Langsheen het hoofdpad en aan de verblijfsplekken komen voldoende zitbanken.

De Berchembrug, inclusief carrousel, blijft behouden maar wordt beter ingepast in het militaire reliëf. De aanlanding van de fiets- en wandelbrug krijgt lage bakstenen keermuren, gelijkaardig aan de toegang aan de Grotesteenweg. Er wordt nog onderzocht of het mogelijk is om een trap die wandelaars rechtstreeks van de brug in het park brengt, toe te voegen.

Ontwerp Wolvenberg

Het definitieve ontwerp voor Wolvenberg wil de natuur- en erfgoedbeleving bevorderen. Ook in Wolvenberg zijn er restanten van de Brialmont-omwalling aanwezig.

  • Natuurwaarde

​Uit inventarisatie blijkt dat de grootste natuurwaarde zich in de halfopen biotopen bevindt. Het natuurbeheerplan heeft onder meer als visie om in het centrale gedeelte geleidelijk meer lichtinval te brengen, waardoor kruidenrijke natuur meer kans krijgt om te ontwikkelen. Daarnaast wordt het centraal gedeelte van water voorzien door het uitdiepen van bestaande poelen en de aanleg van nieuwe poelen. Rondom het centrale gedeelte blijft de dichtere bebossing behouden.

  • Padenstructuur

Het padennetwerk in het natuurreservaat Wolvenberg wordt herbekeken. Hier wil het ontwerp betreding buiten de paden zo veel mogelijk tegengaan, ter bescherming van de natuur. Op drassige bodems worden vlonders aangelegd. Het padennetwerk vormt een lus om de vijver en het centrale gedeelte, langs de interessantste plekken die het verhaal van erfgoed en natuur vertellen. Langs het pad komen uitkijkpunten met zitbanken en informatieborden.

  • Natuurhuis

​Verder zal Natuurhuis Brialmont de toekomstige uitvalbasis worden voor natuureducatie in de stad, in het bijzonder voor stedelijke natuur en de verweving met erfgoed. De zone onder de Berchembrug wordt eveneens opgewaardeerd, en ingezet als polyvalente ruimte voor allerlei activiteiten gekoppeld aan het Natuurhuis.

Natuurpark Wolvenberg

Tussen de Ring en de Singel ligt Wolvenberg, het enige natuurgebied in de binnenstad van Antwerpen. Binnen Park Brialmont blijft Wolvenberg een natuurgebied waar de natuur haar gang kan gaan. Het gebied ten westen van natuurgebied Wolvenberg is omgevormd tot een nieuwe open groene ruimte. De volkstuinen hebben daar plaatsgemaakt voor een waardevol natuurlandschap met nieuwe recreatieve open plekken voor iedereen. Dat is een wenselijke aanvulling op het zeer schaarse publiek toegankelijke groen in Oud-Berchem. De volkstuinders die tuinierden aan de Singel zijn verhuisd naar extra percelen in park Het Prieel en andere sites in de buurt.

Het nieuwe natuurpark ten westen van Wolvenberg is aangelegd met hoogtes en laagtes. Daardoor ontstaan twee komvormige ruimtes die zorgen voor een aangenamer geluidsklimaat. Die twee kommen zijn de voornaamste verblijfsplekken. Er is een gezellige picknickruimte (met extra lange picknickbank) te midden van een weide met fruitbomen. Verder zijn er natuurspeelplekken, een speelheuvel en wandelpaden doorheen de beboste zones. Een speels slingerpad leidt naar de top van de heuvel.

Een spelend kindje in natuurpark Wolvenberg in Park Brialmont
Het natuurpark Wolvenberg in Park Brialmont © AG Vespa - Frederik Beyens
links naast tekst
content

Het ontwerp van het recreatief natuurpark Wolvenberg is een klimaatbestendig ontwerp en maakt natuurlijke waterinfiltratie mogelijk. De twee komvormige ruimtes dienen als infiltratiebuffers en kunnen nat staan bij overvloedige regenval. Een derde natte zone is een speelbos dat overgaat in een langgerekte wadi parallel aan de Singel. Die zone zal het meeste water aantrekken. Zo kan er een totaal van 4800 m³ water gebufferd worden. Het water zal onder andere van regenwater van aanpalend openbaar domein komen, zoals regenwater van langs de Singel en regenwater afkomstig van de wijk Oud-Berchem Kerk.

De erfgoedwaarde van Wolvenberg wordt in de verf gezet door twee kasseistroken met daarnaast een leeuwenkop. Volgens historisch beeldmateriaal stonden de leeuwenkoppen vroeger aan de twee poortgebouwen van de Brialmont-omwalling. De plaats waar ze nu in het park staan, als standbeeld naast elke toegangsweg, leunt zo goed als mogelijk aan bij die historische plaats.

Het natuurpark Wolvenberg is in mei 2020 opengesteld voor het publiek.

Entree Grotesteenweg
De entree Grotesteenweg van Park Brialmont
De entree Grotesteenweg van het Park Brialmont © AG Vespa - Frederik Beyens
links naast tekst
content
Entree Grotesteenweg

De ingang vanaf de Grotesteenweg is een prominentere toegang naar het park in het verlengde van de Koninklijkelaan. Het historische landschappelijke profiel van de Brialmont-omwalling is er hersteld in zijn originele vorm. De kenmerkende historische lijnen worden benadrukt door te spelen met hoogtes en laagtes en duidelijke paden. Aan de ingang vind je een gravure in blauwe steen met daarop de plattegrond van de volledige Brialmont-omwalling. Het is een plaats waar je stil kan staan bij de geschiedenis van Park Brialmont.

De Brilschansvijver in Park Brialmont
De Brilschansvijver in Park Brialmont © AG Vespa - Frederik Beyens
rechts van tekst
content
Ligweide aan de Brilschansvijver

In de buurt van de entree is een ligweide die in verbinding staat met de Brilschansvijver door een langgerekte terrassenstructuur. De terrassenstructuur is opgebouwd uit gras en metselwerk, de materialen waaruit ook de Brialmont-omwalling bestond. Op de treden zijn bomen aangeplant zodat je er zowel in de zon als in de schaduw kan zitten.

Het deelproject Entree Grotesteenweg is in mei 2020 opengesteld voor het publiek.

Tijdlijn
10 juni 2022
Selectie als pilootproject voor innovatietraject luwte- en geluidsplanning

Het project Park Brialmont is geselecteerd als een van de vijf pilootprojecten voor het innovatietraject luwte- en geluidsplanning. In dit traject wordt onderzocht hoe het ontwerp en de ruimtelijke inrichting kunnen zorgen voor een aangename geluidsbeleving.

Juni 2022
Definitief ontwerp fase 2 goedgekeurd

Het definitieve ontwerp van fase 2 van Park Brialmont is goedgekeurd. Fase 2 omvat de resterende deelzones van Wolvenberg en het Brilschanspark. Je leest er alles over in het nieuwsbericht over het definitieve ontwerp.

Oktober 2021
Voorontwerp fase 2 goedgekeurd

Het voorontwerp van fase 2 van Park Brialmont is goedgekeurd. Fase 2 omvat de resterende deelzones van Wolvenberg en het Brilschanspark. Je leest er alles over in het nieuwsbericht over het voorontwerp.

Juni 2021
Schetsontwerp fase 2 goedgekeurd

Het schetsontwerp (het eerste ontwerp) van fase 2 van Park Brialmont is goedgekeurd. Fase 2 omvat de resterende deelzones van Wolvenberg en het Brilschanspark. Je leest er alles over in het nieuwsbericht over het schetsontwerp.

Oktober 2020
Projectdefinitie fase 2 goedgekeurd

De projectdefinitie van fase 2 van Park Brialmont in Berchem is goedgekeurd. Fase 2 omvat de resterende deelzones van Wolvenberg en het Brilschanspark. Je leest er meer over in het nieuwsbericht over de projectdefinitie van fase 2.

Mei 2020
Openstelling eerste twee deelprojecten

De twee eerste deelprojecten van Park Brialmont in Berchem, het natuurpark Wolvenberg en de Entree Grotesteenweg, zijn midden mei opengesteld voor het publiek.

Najaar 2018
Start werken eerste twee deelprojecten

De werken voor de twee eerste deelprojecten, recreatief natuurpark Wolvenberg en entree Grotesteenweg, starten.

Eind 2017
Start voorbereidende werken

De voorbereidende werken voor de eerste twee concrete uitvoeringsprojecten, het recreatief natuurpark Wolvenberg en de entree aan de Grotesteenweg, starten. 

Maart 2017
Masterplan Park Brialmont

Het masterplan Park Brialmont wordt opgeleverd.

Definitief masterplan park Brialmont

december 2015
Keuze ontwerpteam masterplan

In december 2015 wordt het winnend ontwerp voor het masterplan Park Brialmont bekendgemaakt.

Wedstrijdfiche masterplan Park Brialmont

September 2015
Ontwerpen worden ingediend

De ontwerpen worden ingediend.

Begin 2015
Bewoners gaan in dialoog

Groepen bewoners gaan in dialoog over Park Brialmont.

Augustus 2013
Observaties Brilschanspark

Er worden enkele observaties in het Brilschanspark uitgevoerd en bezoekers van het park geven hun mening.

2012
Bevraging sporters

Sporters worden bevraagd naar hun gebruik van het publiek domein.

Over
info left

Eén groot 'groen hart' in het district Berchem

Het masterplan Park Brialmont is de toekomstvisie voor de ontwikkeling van de gebieden De Villegas, Wolvenberg en Brilschans. De stad Antwerpen en het district Berchem willen er één grote 'groene long' van maken als onderdeel van de Groene Singel. Zo wordt het mogelijk om binnen- en buitenstad (Berchem binnen en buiten de Ring), die nu doorsneden worden door infrastructuur, met elkaar te verbinden tot één Park Brialmont van 42 hectare. Er zijn ook 2 concrete projecten gekozen om eerst uit te voeren: het recreatief natuurpark Wolvenberg en de entree aan de Grotesteenweg. Het project is in 2015 gestart. Het masterplan is gestart in 2016 en opgeleverd in 2017. De twee eerste deelprojecten van Park Brialmont in Berchem, het natuurpark Wolvenberg en de Entree Grotesteenweg, zijn midden mei 2020 opengesteld voor het publiek.

Waarom dit project?

De stad Antwerpen en het district Berchem willen met de opmaak van een masterplan één grote 'groene long' maken van het gebied als onderdeel van de Groene Singel. Zo wordt het mogelijk om binnen- en buitenstad (Berchem binnen en buiten de Ring), die nu doorsneden worden door infrastructuur, met elkaar te verbinden tot één Park Brialmont.

De aanpak past in de strategie om verschillende stukken groen met elkaar te verbinden tot één groot ecologisch landschap.

Wat gebeurt er?

Natuur en erfgoed als sterke identiteit

Het masterplan is een globale visie voor Park Brialmont en geeft weer hoe het gebied zich in de toekomst kan ontwikkelen. Het is een ruwe schets die de grote lijnen voor verdere ontwikkeling vastlegt en zo de basis vormt voor concrete projecten.

Centraal thema in het masterplan is de combinatie van natuur en erfgoed, de bestaande sterkte van het gebied. Door de aanwezigheid van het natuurgebied Wolvenberg kan er een waardevol natuurpark ontwikkeld worden. De restanten van de Brialmont-omwalling maken het mogelijk die bijna vergeten omwalling beleefbaar te maken. Het masterplan werd opgemaakt in samenwerking met Natuurpunt.

Drie ruimtelijke principes

Het masterplan werkt een gedetailleerd landschapsontwerp uit binnen de nieuwe identiteit als natuur- en erfgoedpark. Het ontwerp refereert aan de oorspronkelijke Brialmont-omwalling en speelt met hoogtes en laagtes, doet voorstellen voor een duurzaam en ecologisch watersysteem, versterkt het historische karakter, werkt een heldere padenstructuur uit en creëert nieuwe verblijfsplekken.

Het masterplan bevat concrete projecten voor korte tot middellange termijn die gedetailleerd uitgewerkt worden tot op het niveau van schetsontwerp. Zo kan snel worden overgegaan tot de uitvoering.

Daarnaast onderzoekt het masterplan ook de mogelijkheid om een parkverbinding te maken over de Ring en de bouw van een geluidswal. Het blijkt mogelijk te zijn de drie versnipperde groengebieden om te vormen tot een samenhangend park. Verder blijkt dat een geluidswal de geluidskwaliteit van zowel het park als de achterliggende bebouwing aanzienlijk kan verbeteren en dat zo'n infrastructurele ingreep kwalitatief kan geïntegreerd worden, zoals bij het project Walpark Polygoonstraat.

Alle inzichten uit het onderzoek moeten nu verder bekeken worden binnen het proces van de intendant van de Vlaamse overheid.

Uitvoering in fases

In samenspraak met het district Berchem zijn 2 projecten uit het masterplan eerst uitgevoerd: het natuurpark Wolvenberg en de entree aan de Grotesteenweg. Daarover lees je meer onder 'Natuurpark Wolvenberg' en 'Entree Grotesteenweg' op deze pagina.

Intussen is ook het ontwerp voor fase 2 van Park Brialmont uitgewerkt. Fase 2 omvat de resterende deelzones van Wolvenberg en het Brilschanspark. Je leest er meer over onder 'Fase 2' op deze pagina.

Participatie

De voorbije jaren zijn buurtbewoners en gebruikers van de parken op verschillende momenten gevraagd naar hun mening. Eind 2012 zijn sporters bevraagd naar hun gebruik van het openbaar domein. In augustus 2013 gaven bezoekers van het Brilschanspark hun mening en werden er enkele observaties in het park uitgevoerd. Begin 2015 gingen groepen bewoners in dialoog over Park Brialmont. In totaal gingen zo'n 180 mensen het gesprek aan.

Een rode draad in de gesprekken met bewoners was de wens dat de parken een goede mix aan functies moeten bieden, zoals nu het geval is met de natuurlijk verwilderde Wolvenberg, het idyllische Brilschanspark en het gezellige De Villegaspark. Ook zien verschillende bewoners een horecagelegenheid in de buurt van het park als een troef. Meer verkeersveilige en groene verbindingen tussen de parken zijn ook gewenst.

Wie werkt eraan mee?

AG Vespa coördineert de ontwikkeling van Park Brialmont. Het masterplan werd uitgewerkt door het ontwerpteam CLUSTER en Witteveen+Bos.

info right
info-right-fields
Rol AG Vespa
Partners
stad Antwerpen
Ontwerper

CLUSTER

Witteveen+Bos

Adres
De Villegaspark (Uitbreidingstraat)
Brilschanspark (ter hoogte van Nieuw-Kwartier)
Wolvenberg (tussen de Ring en de Singel)
Status
In realisatie

Gerelateerd

Toekomstbeeld van het schetsontwerp voor fase 2 van Park Brialmont - oeverzone ter hoogte van de Berchembrug
Nieuws

Eerste ontwerp fase 2 Park Brialmont goedgekeurd

Het schetsontwerp voor fase 2 van Park Brialmont is goedgekeurd. Die fase omvat de aanleg van de resterende deelzones van Wolvenberg en het Brilschanspark. Er komen verblijfsplekken aan het water, nieuwe parkpaden, comfortabele verbindingen voor fietsers en een zone voor lokale evenementen.

Een van de twee kommen in het natuurpark Wolvenberg
Nieuws

Gefilterd regenwater van omliggende wegen wordt opgevangen in natuurpark Wolvenberg om wateroverlast tegen te gaan

In het natuurpark Wolvenberg komt een uniek waterzuiveringssysteem. Via een ontvangstbuffer, filter en infiltratiebekken in de vorm van twee kommen zal het regenwater van de Singel en een deel van de omliggende wijk opgevangen worden in het park. Zo wordt de buurt behoed voor wateroverlast.

De wandelpaden van Park Brialmont zijn open © AG VESPA
Nieuws

Parkpaden Park Brialmont opengesteld voor publiek

De twee eerste deelprojecten van Park Brialmont in Berchem, het natuurpark Wolvenberg en de Entree Grotesteenweg, zijn vandaag deels opengesteld voor het publiek. Het district Berchem wil zo tegemoetkomen aan de vraag naar groene buitenruimte.