Park Brialmont

Natuurpark Wolvenberg

Tussen de Ring en de Singel ligt Wolvenberg, het enige natuurgebied in de binnenstad van Antwerpen. Binnen Park Brialmont blijft Wolvenberg een natuurgebied waar de natuur haar gang kan gaan. Het gebied ten westen van natuurgebied Wolvenberg is omgevormd tot een nieuwe open groene ruimte. De volkstuinen hebben daar plaatsgemaakt voor een waardevol natuurlandschap met nieuwe recreatieve open plekken voor iedereen. Dat is een wenselijke aanvulling op het zeer schaarse publiek toegankelijke groen in Oud-Berchem. De volkstuinders die tuinierden aan de Singel zijn verhuisd naar extra percelen in park Het Prieel en andere sites in de buurt.

Het nieuwe natuurpark ten westen van Wolvenberg is aangelegd met hoogtes en laagtes. Daardoor ontstaan twee komvormige ruimtes die zorgen voor een aangenamer geluidsklimaat. Die twee kommen zijn de voornaamste verblijfsplekken. Er is een gezellige picknickruimte (met extra lange picknickbank) te midden van een weide met fruitbomen. Verder zijn er natuurspeelplekken, een speelheuvel en wandelpaden doorheen de beboste zones. Een speels slingerpad leidt naar de top van de heuvel.

Een spelend kindje in natuurpark Wolvenberg in Park Brialmont
Het natuurpark Wolvenberg in Park Brialmont © AG Vespa - Frederik Beyens
links naast tekst
content

Het ontwerp van het recreatief natuurpark Wolvenberg is een klimaatbestendig ontwerp en maakt natuurlijke waterinfiltratie mogelijk. De twee komvormige ruimtes dienen als infiltratiebuffers en kunnen nat staan bij overvloedige regenval. Een derde natte zone is een speelbos dat overgaat in een langgerekte wadi parallel aan de Singel. Die zone zal het meeste water aantrekken. Zo kan er een totaal van 4800 m³ water gebufferd worden. Het water zal onder andere van regenwater van aanpalend openbaar domein komen, zoals regenwater van langs de Singel en regenwater afkomstig van de wijk Oud-Berchem Kerk.

De erfgoedwaarde van Wolvenberg wordt in de verf gezet door twee kasseistroken met daarnaast een leeuwenkop. Volgens historisch beeldmateriaal stonden de leeuwenkoppen vroeger aan de twee poortgebouwen van de Brialmont-omwalling. De plaats waar ze nu in het park staan, als standbeeld naast elke toegangsweg, leunt zo goed als mogelijk aan bij die historische plaats.

Het natuurpark Wolvenberg is in mei 2020 opengesteld voor het publiek.

Entree Grotesteenweg
De entree Grotesteenweg van Park Brialmont
De entree Grotesteenweg van het Park Brialmont © AG Vespa - Frederik Beyens
links naast tekst
content
Entree Grotesteenweg

De ingang vanaf de Grotesteenweg is een prominentere toegang naar het park in het verlengde van de Koninklijkelaan. Het historische landschappelijke profiel van de Brialmont-omwalling is er hersteld in zijn originele vorm. De kenmerkende historische lijnen worden benadrukt door te spelen met hoogtes en laagtes en duidelijke paden. Aan de ingang vind je een gravure in blauwe steen met daarop de plattegrond van de volledige Brialmont-omwalling. Het is een plaats waar je stil kan staan bij de geschiedenis van Park Brialmont.

De Brilschansvijver in Park Brialmont
De Brilschansvijver in Park Brialmont © AG Vespa - Frederik Beyens
rechts van tekst
content
Ligweide aan de Brilschansvijver

In de buurt van de entree is een ligweide die in verbinding staat met de Brilschansvijver door een langgerekte terrassenstructuur. De terrassenstructuur is opgebouwd uit gras en metselwerk, de materialen waaruit ook de Brialmont-omwalling bestond. Op de treden zijn bomen aangeplant zodat je er zowel in de zon als in de schaduw kan zitten.

Het deelproject Entree Grotesteenweg is in mei 2020 opengesteld voor het publiek.

Fase 2

Na de opening van natuurpark Wolvenberg en Entree Grotesteenweg, in het voorjaar van 2020, is nu het schetsontwerp voor fase 2 van Park Brialmont goedgekeurd. In fase 2 wordt het toekomstbeeld voor de resterende deelzones van het Brilschanspark en Wolvenberg vastgelegd in een ontwerpproces en met de opmaak van een nieuw natuurbeheerplan voor het natuurgebied Wolvenberg.

Schetsontwerp Brilschanspark

Het schetsontwerp stelt een vernieuwd padennetwerk voor. Er wordt zo veel mogelijk ingezet op parkpaden in halfverharding. Het hoofdpad verbindt de belangrijkste verblijfsplekken langs de vijver. Voor het doorgaande fietsverkeer worden wel paden aangelegd in verharding als comfortabele verbindingen tussen de belangrijkste fietsroutes.Het ontwerp houdt rekening met het historische reliëf van de Brialmontvesting en de waardevolle natuur in het park. Het plan stelt voor het groenbeheer en het parkgebruik beter op elkaar af te stemmen, bijvoorbeeld door extensief te maaien in de luwe parkzones waardoor de natuurwaarde verhoogd kan worden

Toekomstbeeld uit het schetsontwerp van fase 2 van Park Brialmont - oeverzone ter hoogte van de Entree Henri Prost
Toekomstbeeld uit het schetsontwerp van fase 2 van Park Brialmont - oeverzone ter hoogte van de Entree Henri Prost © CLUSTER landschap & stedenbouw
links naast tekst
content

Er komen enkele specifieke plekken in het park:

  • Verblijfsplekken aan het water: Net zoals aan de kop van de vijver ter hoogte van de Entree Grotesteenweg worden de koppen ter hoogte van de Entree Henri Prost en de Berchembrug ingericht als verblijfsplekken aan het water. De plek ter hoogte van de Entree Henri Prost is gebaseerd op het historische profiel van de Brialmontomwalling. De ruimte ter hoogte van de Berchembrug is ontworpen als een picknickweide gekoppeld aan een U-vormige bomenweide met een vlonder aan het water. In de picknickweide wordt een standplaats voorzien voor een foodtruck.
  • Entree Henri Prost: De inkom aan de kruising tussen Henri Prostlaan en Marcel Auburtinlaan ligt in het verlengde van de Stanislas Leclefstraat. Deze dubbele, symmetrische toegang, rondom een waardevolle bomengroep, komt uit op een verblijfsplek aan het water en takt aan op het hoofdpad over het glacis.
Toekomstbeeld van het schetsontwerp voor fase 2 van Park Brialmont - oeverzone ter hoogte van de Berchembrug
Toekomstbeeld uit het schetsontwerp van fase 2 van Park Brialmont - oeverzone ter hoogte van de Berchembrug © CLUSTER landschap & stedenbouw
rechts van tekst
content
  • Glacis: Het glacis, de dijkvormige structuur rondom de gracht, is nog duidelijk aanwezig in het Brilschanspark en is typisch voor het militaire reliëf van de Brialmontvesting. Het schetsontwerp wil het glacis dan ook in ere herstellen. Waar het onderbroken wordt door een pad en aan de hoofdingangen zal het glacis geaccentueerd worden met een helling of muurtje, net zoals aan de Entree Grotesteenweg.
  • Eventzone: Op het glacis langs de Marcel Auburtinlaan voorziet het schetsontwerp in een uitgeruste eventzone voor lokale evenementen zoals Bar Brilschans. Het ontwerp houdt rekening met de tijdelijke opbouw van podia, foodtrucks en andere standen langs de straatkant. Dit uiteraard met respect voor de natuur en de buurt.
  • Schans: Centraal in het Brilschanspark ligt de schans, momenteel een open plek waar de sporen van de voormalige militaire vesting bijna volledig uitgewist zijn. Het schetsontwerp wil de structuur van de militaire vestiging opnieuw verbeelden met hellingen in gras om zo de erfgoedwaarde van Park Brialmont onder de aandacht te brengen. De schans vormt het luwe hart van het Brilschanspark met aandacht voor rust en natuur, in het bijzonder de waardevolle graslanden van Natuurpunt. Het wordt een plek voor de ontdekkers, waar natuur en erfgoed samenkomen.

Schetsontwerp natuurgebied Wolvenberg

Het natuurgebied Wolvenberg, het enige natuurgebied binnen de Antwerpse Ring, staat voor grote uitdagingen. Verbossing door veelal (invasieve) uitheemse soorten, verlanding van de poelen en betreding buiten de reguliere paden vormen een bedreiging voor de natuurwaarde van het gebied. Samen met Natuurpunt zal de stad de komende maanden onderzoeken welke beheer- en inrichtingsmaatregelen de komende twee decennia nodig zijn om de biodiversiteit van het gebied te behouden en te verbeteren. In het schetsontwerp is ook een zone aangeduid voor het Natuurhuis Brialmont.

Onderdeel van Ringpark Groene Vesten

Park Brialmont maakt deel uit van het Ringpark Groene Vesten. Dat Ringpark is zo’n 450 voetbalvelden groot en loopt langs weerskanten van de Ring van het station Antwerpen-Zuid tot aan de grens van Borgerhout met Deurne. Het maakt van die zone langs de Ring een groene plek voor de buurt en de stad. Het ontwerp van fase 2 van Park Brialmont sluit volledig aan op het ontwerp van het Ringpark Groene Vesten en omgekeerd.

Timing

Het ontwerpproces loopt van het najaar van 2020 tot het voorjaar van 2022. De werken zullen plaatsvinden in 2023.

Tijdlijn
Juni 2021
Schetsontwerp fase 2 goedgekeurd

Het schetsontwerp (het eerste ontwerp) van fase 2 van Park Brialmont is goedgekeurd. Fase 2 omvat de resterende deelzones van Wolvenberg en het Brilschanspark. Je leest er alles over in het nieuwsbericht over het schetsontwerp.

Oktober 2020
Projectdefinitie fase 2 goedgekeurd

De projectdefinitie van fase 2 van Park Brialmont in Berchem is goedgekeurd. Fase 2 omvat de resterende deelzones van Wolvenberg en het Brilschanspark. Je leest er meer over in het nieuwsbericht over de projectdefinitie van fase 2.

Mei 2020
Openstelling eerste twee deelprojecten

De twee eerste deelprojecten van Park Brialmont in Berchem, het natuurpark Wolvenberg en de Entree Grotesteenweg, zijn midden mei opengesteld voor het publiek.

Najaar 2018
Start werken eerste twee deelprojecten

De werken voor de twee eerste deelprojecten, recreatief natuurpark Wolvenberg en entree Grotesteenweg, starten.

Eind 2017
Start voorbereidende werken

De voorbereidende werken voor de eerste twee concrete uitvoeringsprojecten, het recreatief natuurpark Wolvenberg en de entree aan de Grotesteenweg, starten. 

Maart 2017
Masterplan Park Brialmont

Het masterplan Park Brialmont wordt opgeleverd.

Definitief masterplan park Brialmont

december 2015
Keuze ontwerpteam masterplan

In december 2015 wordt het winnend ontwerp voor het masterplan Park Brialmont bekendgemaakt.

Wedstrijdfiche masterplan Park Brialmont

September 2015
Ontwerpen worden ingediend

De ontwerpen worden ingediend.

Begin 2015
Bewoners gaan in dialoog

Groepen bewoners gaan in dialoog over Park Brialmont.

Augustus 2013
Observaties Brilschanspark

Er worden enkele observaties in het Brilschanspark uitgevoerd en bezoekers van het park geven hun mening.

2012
Bevraging sporters

Sporters worden bevraagd naar hun gebruik van het publiek domein.

Over
info left

Eén groot 'groen hart' in het district Berchem

Het masterplan Park Brialmont is de toekomstvisie voor de ontwikkeling van de gebieden De Villegas, Wolvenberg en Brilschans. De stad Antwerpen en het district Berchem willen er één grote 'groene long' van maken als onderdeel van de Groene Singel. Zo wordt het mogelijk om binnen- en buitenstad (Berchem binnen en buiten de Ring), die nu doorsneden worden door infrastructuur, met elkaar te verbinden tot één Park Brialmont van 42 hectare. Er zijn ook 2 concrete projecten gekozen om eerst uit te voeren: het recreatief natuurpark Wolvenberg en de entree aan de Grotesteenweg. Het project is in 2015 gestart. Het masterplan is gestart in 2016 en opgeleverd in 2017. De twee eerste deelprojecten van Park Brialmont in Berchem, het natuurpark Wolvenberg en de Entree Grotesteenweg, zijn midden mei 2020 opengesteld voor het publiek.

Waarom dit project?

De stad Antwerpen en het district Berchem willen met de opmaak van een masterplan één grote 'groene long' maken van het gebied als onderdeel van de Groene Singel. Zo wordt het mogelijk om binnen- en buitenstad (Berchem binnen en buiten de Ring), die nu doorsneden worden door infrastructuur, met elkaar te verbinden tot één Park Brialmont.

De aanpak past in de strategie om verschillende stukken groen met elkaar te verbinden tot één groot ecologisch landschap.

Wat gebeurt er?

Natuur en erfgoed als sterke identiteit

Het masterplan is een globale visie voor Park Brialmont en geeft weer hoe het gebied zich in de toekomst kan ontwikkelen. Het is een ruwe schets die de grote lijnen voor verdere ontwikkeling vastlegt en zo de basis vormt voor concrete projecten.

Centraal thema in het masterplan is de combinatie van natuur en erfgoed, de bestaande sterkte van het gebied. Door de aanwezigheid van het natuurgebied Wolvenberg kan er een waardevol natuurpark ontwikkeld worden. De restanten van de Brialmont-omwalling maken het mogelijk die bijna vergeten omwalling beleefbaar te maken. Het masterplan werd opgemaakt in samenwerking met Natuurpunt.

Drie ruimtelijke principes

Het masterplan werkt een gedetailleerd landschapsontwerp uit binnen de nieuwe identiteit als natuur- en erfgoedpark. Het ontwerp refereert aan de oorspronkelijke Brialmont-omwalling en speelt met hoogtes en laagtes, doet voorstellen voor een duurzaam en ecologisch watersysteem, versterkt het historische karakter, werkt een heldere padenstructuur uit en creëert nieuwe verblijfsplekken.

Het masterplan bevat concrete projecten voor korte tot middellange termijn die gedetailleerd uitgewerkt worden tot op het niveau van schetsontwerp. Zo kan snel worden overgegaan tot de uitvoering.

Daarnaast onderzoekt het masterplan ook de mogelijkheid om een parkverbinding te maken over de Ring en de bouw van een geluidswal. Het blijkt mogelijk te zijn de drie versnipperde groengebieden om te vormen tot een samenhangend park. Verder blijkt dat een geluidswal de geluidskwaliteit van zowel het park als de achterliggende bebouwing aanzienlijk kan verbeteren en dat zo'n infrastructurele ingreep kwalitatief kan geïntegreerd worden, zoals bij het project Walpark Polygoonstraat.

Alle inzichten uit het onderzoek moeten nu verder bekeken worden binnen het proces van de intendant van de Vlaamse overheid.

Twee concrete uitvoeringsprojecten

In samenspraak met het district Berchem zijn 2 projecten uit het masterplan eerst uitgevoerd: het natuurpark Wolvenberg en de entree aan de Grotesteenweg. Daarover lees je meer onder 'Natuurpark Wolvenberg' en 'Entree Grotesteenweg' op deze pagina.

Fase 2

Intussen is ook het ontwerp voor fase 2 van Park Brialmont in uitwerking. Fase 2 omvat de resterende deelzones van Wolvenberg en het Brilschanspark. Je leest er meer over onder 'Fase 2' op deze pagina.

Participatie

De voorbije jaren zijn buurtbewoners en gebruikers van de parken op verschillende momenten gevraagd naar hun mening. Eind 2012 zijn sporters bevraagd naar hun gebruik van het openbaar domein. In augustus 2013 gaven bezoekers van het Brilschanspark hun mening en werden er enkele observaties in het park uitgevoerd. Begin 2015 gingen groepen bewoners in dialoog over Park Brialmont. In totaal gingen zo'n 180 mensen het gesprek aan.

Een rode draad in de gesprekken met bewoners was de wens dat de parken een goede mix aan functies moeten bieden, zoals nu het geval is met de natuurlijk verwilderde Wolvenberg, het idyllische Brilschanspark en het gezellige De Villegaspark. Ook zien verschillende bewoners een horecagelegenheid in de buurt van het park als een troef. Meer verkeersveilige en groene verbindingen tussen de parken zijn ook gewenst.

Wie werkt eraan mee?

AG Vespa coördineert de ontwikkeling van Park Brialmont. Het masterplan werd uitgewerkt door het ontwerpteam CLUSTER en Witteveen+Bos.

info right
info-right-fields
Rol AG Vespa
Partners
stad Antwerpen
Ontwerper

CLUSTER

Witteveen+Bos

Adres
De Villegaspark (Uitbreidingstraat)
Brilschanspark (ter hoogte van Nieuw-Kwartier)
Wolvenberg (tussen de Ring en de Singel)
Status
In realisatie

Gerelateerd

Toekomstbeeld van het schetsontwerp voor fase 2 van Park Brialmont - oeverzone ter hoogte van de Berchembrug
Nieuws

Eerste ontwerp fase 2 Park Brialmont goedgekeurd

Het schetsontwerp voor fase 2 van Park Brialmont is goedgekeurd. Die fase omvat de aanleg van de resterende deelzones van Wolvenberg en het Brilschanspark. Er komen verblijfsplekken aan het water, nieuwe parkpaden, comfortabele verbindingen voor fietsers en een zone voor lokale evenementen.

Een van de twee kommen in het natuurpark Wolvenberg
Nieuws

Gefilterd regenwater van omliggende wegen wordt opgevangen in natuurpark Wolvenberg om wateroverlast tegen te gaan

In het natuurpark Wolvenberg komt een uniek waterzuiveringssysteem. Via een ontvangstbuffer, filter en infiltratiebekken in de vorm van twee kommen zal het regenwater van de Singel en een deel van de omliggende wijk opgevangen worden in het park. Zo wordt de buurt behoed voor wateroverlast.

De wandelpaden van Park Brialmont zijn open © AG VESPA
Nieuws

Parkpaden Park Brialmont opengesteld voor publiek

De twee eerste deelprojecten van Park Brialmont in Berchem, het natuurpark Wolvenberg en de Entree Grotesteenweg, zijn vandaag deels opengesteld voor het publiek. Het district Berchem wil zo tegemoetkomen aan de vraag naar groene buitenruimte.