Schipperskwartier en Centrum

Centraal deel Scheldekaaien

Het Antwerpse college keurde begin juli 2021 het schetsontwerp goed voor het centrale deel van de Scheldekaaien, tussen het Zuiderterras en Noorderterras. Het schetsontwerp wil de geschiedenis van de stad opnieuw zichtbaar maken, Het Steen als toeristisch onthaal verankeren in de omgeving, de kaaivlakte door middel van trappen verbinden met de wandelterrassen, het vervoer over water op deze plek bestendigen, er een centraal mobiliteitsknooppunt van maken, ruimte bieden voor kleinschalige evenementen en activiteiten en de kaaivlakte vergroenen. Als alles vlot verloopt, wordt het voorontwerp voor het centrale deel van de Scheldekaaien verwacht tegen de zomer van 2022.

Het centrale deel van de Scheldekaaien in Antwerpen is het deel tussen de 2 paviljoenen: het Zuiderterras en het Noorderterras. Daartussen bevinden zich aan weerszijden van het Steenplein de Noorder- en Zuiderhangar, met aan beide een wandelterras gekoppeld. Het pas goedgekeurde schetsontwerp heeft 7 grote ambities voor dit deel van de Scheldekaaien.

    Het schetsontwerp van het centrale deel van de Scheldekaaien, tussen het Zuiderterras en Noorderterras
    Het schetsontwerp van het centrale deel van de Scheldekaaien, tussen het Zuiderterras en Noorderterras © Tractebel Engineering – Palmbout Urban Landscapes
    • Geschiedenis van de stad zichtbaar maken onder de hangars

    Onder de hangars wil het schetsontwerp het verhaal van de stad en haar ontstaansgeschiedenis opnieuw tot leven wekken. Bovengronds is nu enkel Het Steen nog zichtbaar. De gelaagdheid van de geschiedenis kan ook opnieuw zichtbaar gemaakt worden door archeologische vondsten van de middeleeuwse burcht, de middeleeuwse kaaimuur en de napoleontische kaai bloot te leggen. Er kan met hoogtes en laagtes gespeeld worden die de archeologische resten blootleggen en als podium en speelaanleidingen kunnen dienen.

    • Het Steen als het toeristisch onthaal over land en water

    Het Steen wordt stevig verankerd in de omgeving. De herinrichting van het openbaar domein, de herstelling van de Antwerpse rede met watertoerisme en watervervoer en het restaureren van de hangars dragen hier alle aan bij. Er worden nieuwe zichtlijnen op Het Steen gecreëerd en de historische relatie met het Vleeshuis wordt terug hersteld.

    • Trappen als verbinding tussen kaaivlakte en wandelterras

    Het schetsontwerp wil de kaaivlakte beter laten aansluiten op de binnenstad door de bestaande betonnen waterkeringsmuur te vervangen door een nieuwe mobiele waterkering dicht bij het water. Zo kan ook de ruimte onder de hangars continu benut worden. Deze nieuwe mobiele waterkering zit voor een deel verzonken in een verhoging. Die verhoging kan ook dienst doen als zitplek langs de Schelde, enigszins beschut door het wandelterras erboven. Het schetsontwerp stelt voor om in een trap of enkele trappen te voorzien als verbinding tussen de kaaivlakte en het wandelterras.

    • Vervoer over water optimaal organiseren en faciliteren aan het Steenplein

    Het ponton aan het Steenplein is de aanlegplaats voor het Sint-Annaveer en de Waterbus. Samen met de stadshavenmeester en partners in watermobiliteit wordt onderzocht hoe het vervoer over water op deze plek zo optimaal mogelijk georganiseerd en gefaciliteerd kan worden.

    • Centrale plek en verknoping van mobiliteit

    Naast de centrale plek voor watervervoer komt er ruimte voor deelmobiliteit en openbaar vervoer. Ook is er aandacht voor toegankelijkheid voor de hulpdiensten.

    • Mogelijkheden voor activiteiten op de kaaivlakte

    Het schetsontwerp wil de kaaivlakte nieuw leven inblazen door in nieuwe mogelijkheden voor activiteiten te voorzien. Onder de hangars is er ruimte voor kleinschalige evenementen. De noordelijke hangar speelt een rol in het toeristische onthaal doordat hij aansluit op de cruiseterminal en Het Steen. Een route door de hangars, parallel aan de Schelde, leidt langs de plek waar de Sint-Walburgiskerk stond. Paviljoenen onder de hangars kunnen dienen voor voorzieningen of als archeologische stopplaatsen voor een blik in de ondergrond. In de zuidelijke hangar is er ook in ruimte voorzien voor kleinschalige evenementen, zoals marktjes, film, voordracht …

    • Kans grijpen om te vergroenen

    Het centrale deel van de Scheldekaaien is momenteel nog een verharde vlakte, waar geparkeerde auto’s en kasseien overheersen. Het schetsontwerp wil de kaaivlakte met groen verzachten. Op het Steenplein worden de bestaande bomen zo veel mogelijk behouden en aangevuld met nieuwe bomen zodat een groen plein ontstaat. Ook de ondergrond wordt voorzien van een groene plantenlaag. Zo zet dit schetsontwerp verder in op de vergroening van de Scheldekaaien. Ook de wandelterrassen worden vergroend. De parking verdwijnt, het Flandria-paviljoen blijft. Er wordt ook onderzocht of er een stadstuin kan komen in de zuidelijke hangar. Het unieke Scheldezicht blijft behouden.

    Ontwerpteam en timing

    Tractebel Engineering en Palmbout Urban Landscapes vormen samen het ontwerpteam voor het centrale deel van de Scheldekaaien. Als alles vlot verloopt, wordt het voorontwerp van het centrale deel van de Scheldekaaien verwacht tegen de zomer van 2022.

    Haalbaarheidsstudie ondertunneling kaaiweg

    De stad wil verschillende verkeersstromen zo veel mogelijk scheiden om de verkeersveiligheid te verbeteren. Specifiek wil ze het autoverkeer op de Scheldekaaien tussen de Suikerrui en het Steenplein ondergronds brengen om bovengronds een veilige voetgangerszone te creëren, als eindpunt van de Via Sinjoor. Daarom is in 2020 een haalbaarheidsstudie voor de ondertunneling van de kaaiweg uitgevoerd, die vier tunnelvarianten en een gelijkvloerse variant onderzocht. De vier tunnelvarianten zijn:

    • een van 800 meter van Koolvliet tot Sint-Jansvliet
    • een van 450 meter ter hoogte van de Burchtzone
    • een van 210 meter ter hoogte van het Steenplein
    • een van 30 meter ter hoogte van de Suikerrui

    Van elke variant werden de voor- en nadelen, potenties en conflicten in kaart gebracht om de meest geschikte optie te selecteren. Criteria waren onder andere de oversteekbaarheid van de kaaiweg, de ruimtelijke kwaliteit, tunnelveiligheid, kostprijs en realiseerbaarheid.

    De voorkeursvariant is de verdiepte kaaiweg van 210 meter ter hoogte van het Steenplein. Die variant laat toe om de relatie tussen de stad en de Schelde te herwinnen over de breedte van het volledige Steenplein, met vlotte doorstroming van bezoekers en passanten tussen de kaaien en de binnenstad. Daarnaast ontstaat ook de mogelijkheid om deze verdiepte kaaiweg te combineren met een fietssnelweg onder de kaaien, en om circa 300 extra parkeerplaatsen te creëren onder de verdiepte kaaiweg. Die parkeerplaatsen kunnen mee ingezet worden om het aantal verdwenen parkeerplaatsen elders op de kaaien te compenseren. In een vervolgstap van de haalbaarheidsstudie zou ook kunnen onderzocht worden of er een ondergrondse fietsenstalling aan kan worden gekoppeld.

    Als alternatief is ook onderzocht welke ingrepen nodig zijn om een optimalisatie van de huidige situatie (de gelijkvloerse kaaiweg) te bereiken. Dat scenario wordt enkel ingezet als de verdere uitwerking van de voorkeursvariant alsnog onhaalbare randvoorwaarden oplevert.

    In een vervolgstap van de haalbaarheidsstudie moet voor de gelijkvloerse kaaiweg bijkomend onderzocht worden hoe het snelle fietsverkeer verder kan gescheiden worden van het langzaam verkeer en de dwarsstromen van voetgangers. De uitkomst van het vervolg van de haalbaarheidsstudie wordt verwacht in 2021.

    Participatie

    Om iedereen de kans te geven om mee na te denken over het ontwerp van het centrale deel van de Scheldekaaien, is Driewerf Hoera! in het leven geroepen. Dat is een reeks participatiemomenten over het ontwerp van het centrale deel van de Scheldekaaien. Gedurende tien dagen, van vrijdag 3 tot en met zondag 12 mei 2019, was iedereen welkom om mee na te denken over de toekomst van dat stukje Scheldekaaien.

    Driewerf Hoera! is een samenwerking tussen Stichting Kleinschalige Culturele Producties (KCP), Palmbout Urban Landscapes en Team Stedenbeleid van de Vlaamse overheid.

    In de aanloop naar het voorontwerp van het centrale deel van de Scheldekaaien, zullen in het najaar van 2021 opnieuw momenten worden georganiseerd.

    Jeugdparticipatie

    De stad en AG Vespa hebben ook een inspraakproject voor jeugd georganiseerd. Om het centrale deel van de Scheldekaaien, tussen Zuiderterras en Noorderterras, leuker en aangenamer te maken voor iedereen luisterden we graag naar jullie ideeën. De bevraging liep van 27 augustus tot en met 30 september 2019 op de website van OOR Antwerpen. De stedelijke jeugddienst verwerkte alle meningen tot een inspraakdossier.

    Ponton cruiseterminal

    Zee- en riviercruises meren in de toekomst aan ter hoogte van Het Steen

    Het ponton van de nieuwe cruiseterminal ligt op zijn plaats aan het Steenplein. Alle onderdelen zijn de afgelopen dagen via de Schelde aangekomen in Antwerpen. Aan het nieuwe ponton, dat 350 meter lang is, kunnen zee- en riviercruises aanmeren. De komende maanden worden alle onderdelen ter plekke afgewerkt en aan elkaar gemonteerd.

    Als alles vlot verloopt, zijn de werken afgerond midden 2021.

    Waarom dit project?

    De voorbije jaren kende Antwerpen groeicijfers als bestemming voor zee- en riviercruises. In 2019 deden 887 rivier- en 33 zeecruises de stad aan, goed voor 147.372 passagiers. Die groei resulteerde in de nood aan extra capaciteit en een betere en aan strengere milieunormen aangepaste infrastructuur om de schepen en passagiers te ontvangen. De huidige cruiseterminal onder hangar 21 aan het Zuiderterras voldoet niet meer aan de eisen inzake comfort en duurzaamheid.

    De stad besliste in 2018 om de nieuwe cruiseterminal te integreren in het toekomstige toeristische onthaalcentrum in en rond Het Steen. Zo kunnen passagiers van zee- en riviercruises meteen optimaal ontvangen worden in Antwerpen. Daarvoor zal de aanmeerplaats voor schepen verplaatst worden naar een locatie ter hoogte van Het Steen.

    Wat gebeurt er?

    Ten noorden van het ponton Van Dijck, het populaire toegankelijke ponton aan het Steenplein, wordt een uitbreiding voorzien van 350 meter met een ponton dat geschikt is voor het aanmeren van zee- en riviercruises.

    Eerst is de kaaimuur gestabiliseerd, zoals dat over de volledige lengte van de Scheldekaaien gebeurt. Het nieuwe ponton bestaat uit een aantal verschillende onderdelen. Twee toegangsplatformen sluiten via twee bruggen aan op het ponton. Op het ponton zelf bevindt zich een drijvend, transparant paviljoen. Er komt ook een aansluiting met het bestaande ponton, waaraan De Waterbus en het veer aanmeren.

    Een van de toegangsbruggen van het ponton van de nieuwe cruiseterminal
    Een van de toegangsbruggen van het nieuwe ponton © AG Vespa - Jasper Léonard
    links naast tekst
    content

    Het Steen, vlak bij het nieuwe ponton, wordt volledig gerestaureerd en uitgebreid en krijgt een nieuwe functie als toeristisch onthaalcentrum. Ook de passagiers van de zee- en riviercruises zullen in Het Steen onthaald worden.

    Het ontwerp

    Op het aanmeerponton beschermt een luifel passagiers tegen regen en schermt hen af van het water. De wand van de luifel heeft een open patroon, net zoals de toegangsbruggen en het paviljoen. De hoofdstructuur van de toegangsbruggen is geschilderd staal. De verschillende delen zijn geschilderd in een lichtgrijze kleur aan de buitenzijde en in heldere kleuren aan de binnenzijde. De luifel kleurt aan de binnenzijde maritiem blauw, de toegangsbruggen geel. De kleuren zijn geïnspireerd op de typische kleuren die aanwezig zijn in de haven.

    Een van de toegangsbruggen van het ponton van de nieuwe cruiseterminal wordt op haar plek gehesen
    Een van de toegangsbruggen wordt op haar plek gehesen © AG Vespa - Jasper Léonard
    rechts van tekst
    content

    Timing en uitvoering

    De constructie van het ponton is in de loop van 2019 en 2020 gemaakt in een staalbouwatelier in Wondelgem. De afgelopen week zijn de onderdelen met verschillende transporten via de Schelde naar het Steenplein gebracht.

    Nu alle verschillende onderdelen van het ponton zijn aangekomen aan het Steenplein, worden ze de komende maanden ter plekke afgewerkt en aan elkaar gemonteerd.

    Als alles vlot gaat, zijn de werken afgerond midden 2021 en kan de cruiseterminal verhuizen naar zijn nieuwe locatie. De eerste cruises kunnen dan vanaf de start van het nieuwe cruiseseizoen aan het nieuwe ponton worden ontvangen.

    Wie werkt eraan mee?

    Het cruiseponton wordt gerealiseerd in opdracht van de stad Antwerpen en De Vlaamse Waterweg nv. AG Vespa is gedelegeerd bouwheer. Het ontwerp is van NEY & Partners, SBE – Technum is het studiebureau. De tijdelijke handelsvereniging Artes Roegiers – Victor Buyck voert de werken uit.

    De reis die de verschillende onderdelen van het ponton hebben afgelegd van staalatelier via sluizen en de haven naar de Scheldekaaien aan het Steenplein © AG Vespa - Jasper Léonard
    Tijdlijn
    Najaar 2021
    Einde renovatiewerken Het Steen

    Als alles vlot verloopt, worden de renovatiewerken aan Het Steen in het najaar van 2021 afgerond.

    Midden 2021
    Einde werken ponton cruiseterminal

    Als alles vlot verloopt, zijn de werken aan het ponton van de nieuwe cruiseterminal midden 2021 afgerond.

    Juli 2021
    Schetsontwerp centraal deel Scheldekaaien

    Het schetsontwerp voor het centrale deel van de Scheldekaaien, tussen het Zuiderterras en Noorderterras, is goedgekeurd. Het schetsontwerp wil de geschiedenis van de stad opnieuw zichtbaar maken, Het Steen als toeristisch onthaal verankeren in de omgeving, de kaaivlakte door middel van trappen verbinden met de wandelterrassen, het vervoer over water op deze plek bestendigen, er een centraal mobiliteitsknooppunt van maken, ruimte bieden voor kleinschalige evenementen en activiteiten, en de kaaivlakte vergroenen.

    Oktober 2020
    Onderdelen ponton aangekomen aan de Scheldekaaien

    Het ponton van de nieuwe cruiseterminal ligt op zijn plaats aan het Steenplein. Alle onderdelen zijn begin oktober 2020 via de Schelde aangekomen in Antwerpen. Aan het nieuwe ponton, dat 350 meter lang is, kunnen zee- en riviercruises aanmeren. De komende maanden worden alle onderdelen ter plekke afgewerkt en aan elkaar gemonteerd. Als alles vlot verloopt, zijn de werken afgerond in het voorjaar van 2021. Je leest er alles over in het nieuwsbericht over het transport.

    Een van de toegangsbruggen van het ponton van de nieuwe cruiseterminal wordt op haar plek gehesen
    Midden 2020
    Conceptschets centraal deel Scheldekaaien

    In juli 2020 ligt er een conceptschets voor het centrale deel van de Scheldekaaien, van Zuiderterras tot Noorderterras. Je leest er alles over in het nieuwsbericht over de conceptschets.

    27 augustus - 30 september 2019
    Inspraak voor jeugd over ontwerp centraal deel Scheldekaaien

    Na Driewerf Hoera!, de reeks participatiemomenten voor het grote publiek over het ontwerp van het centrale deel van de Scheldekaaien, organiseren de stad en AG Vespa een inspraakproject voor jeugd. Om het centrale deel van de Scheldekaaien, tussen Zuiderterras en Noorderterras, leuker en aangenamer te maken voor iedereen luisteren we graag naar jullie ideeën. De bevraging loopt van 27 augustus tot en met 30 september 2019 op oor.antwerpen.be/scheldekaaien.

    Daarna verwerkt de stedelijke jeugddienst alle meningen tot een inspraakdossier.

    3 - 12 mei 2019
    Driewerf Hoera!

    Van 3 tot en met 12 mei 2019 vindt er een reeks participatiemomenten plaats onder de noemer Driewerf Hoera! Tijdens die participatiemomenten kan iedereen mee nadenken over het ontwerp van het centrale deel van de Scheldekaaien, van Zuiderterras tot Noorderterras.

    Driewerf Hoera! aan de hangars naast Het Steen © AG VESPA - Sepp van Dun
    November 2018
    Start werken ponton

    In november 2018 zijn de werken aan het ponton gestart.

    Juli 2018
    Conceptsubsidie schetsontwerp centraal deel Scheldekaaien

    Het Team Stedenbeleid van de Vlaamse overheid verleent een conceptsubsidie aan het centrale deel van de Scheldekaaien. Zo kan een multidisciplinair onderzoeksteam een schetsontwerp maken voor dat stukje Scheldekaaien.

    Mei 2018
    Start werken Het Steen

    In mei 2018 starten de werken aan Het Steen.

    2010
    Definitief masterplan

    Het definitieve masterplan Scheldekaaien is klaar. Dat is een plan waarin de Scheldekaaien zijn opgedeeld in 7 deelgebieden.

    Definitief masterplan Scheldekaaien

    2009
    Lancering website Onze Kaaien

    Inspraak met lancering website Onze Kaaien, tafelgesprekken en het KAAiLAND-festival.

    2007-2010
    Voortraject

    Er vindt een voortraject plaats gebaseerd op veel inspraak, overleg en studie.

    2005
    Update Sigmaplan

    De huidige waterkeringsmuur moet 90 centimeter hoger worden (2,25 meter boven de Blauwe Steen).

    Over
    info left

    Meer plaats en open ruimte aan het water

    Schipperskwartier en Centrum is een van de zeven deelgebieden van de Scheldekaaien. Door de waterkering dichter bij het water te brengen, komt er veel meer ruimte vrij waarvoor in de nauwe binnenstad te weinig plaats is.

    Waarom dit project?

    Om de band tussen de stad en de Schelde te herstellen, worden de Scheldekaaien de komende jaren in een nieuw kleedje gestoken. Het masterplan Scheldekaaien, ook bekend als het Kaaienplan, pakt in totaal zeven deelgebieden aan.

    Wat gebeurt er?

    Op de kaaizone tussen Sint-Pietersvliet en Sint-Jansvliet komt de waterkering veel dichter bij het water dan vandaag. Daardoor ontstaat heel wat ruimte voor stadsactiviteiten waarvoor in de nauwe binnenstad te weinig plaats is. De prachtige historische hangars blijven bewaard en vormen de perfecte plaats voor bijvoorbeeld een overdekte markt of beurs. Ter hoogte van het Schipperskwartier komt een plein voor activiteiten in openlucht. Er komen mobiele waterkeringen, die enkel in werking treden bij overstromingsgevaar. Zo blijft het prachtige zicht op het water vrij.

    Een ontwerpteam heeft een conceptschets voor het centrale deel van de Scheldekaaien gemaakt, dat is het deel tussen het Zuiderterras en het Noorderterras. Je leest er meer over onder ‘Centraal deel Scheldekaaien’.

    Het Steen wordt hét nieuwe onthaal van de stad

    De plaats van waaruit Antwerpen is gegroeid, wordt binnenkort dé vertrekplaats om het leven in en rond de stad te ontdekken. Aan het water komt een vertrekhal en wachtzone voor wie een zee- of riviercruise wil maken. Het Steen wordt gerenoveerd. Op het eerste niveau kan je terecht voor alle informatie over de stad. Er komt een infobalie, ticketshop, stadswinkel en een rustruimte met zicht op het water. Hier start ook het bezoek aan het belevingsparcours waar je het ontstaan en de rijke geschiedenis van Antwerpen ontdekt. Op het tweede niveau geniet je van het uitzicht op het panoramisch dakterras. De echte durvers of romantische zielen klimmen nog wat hoger in de toren naar het hoogste punt.

    Niet enkel op het land, maar ook op het water wordt deze plek het nieuwe onthaal van de stad. Een nieuw ponton zal alle faciliteiten bieden voor het optimaal ontvangen van zee- en riviercruises. Je leest er meer over onder ‘Ponton cruiseterminal’.

    Wie werkt eraan mee?

    AG Vespa coördineert de heraanleg van de Scheldekaaien in de verschillende deelgebieden en legt samen met de stad het openbaar domein aan. De Vlaamse Waterweg nv is verantwoordelijk voor de kaaimuurstabilisatie en de waterkering.

    noAarchitecten tekenden de ontwerpplannen voor Het Steen. Ney & Partners (met SBE - Technum als studiebureau) tekende het ontwerp voor het ponton van de nieuwe cruiseterminal.

    Palmbout Urban Landscapes heeft de conceptschets van het centraal deel Scheldekaaien gemaakt. De haalbaarheidsstudie van de ondertunneling van de kaaiweg is uitgevoerd door Tractebel en Palmbout Urban Landscapes.

    info right
    info-right-fields
    Partners
    De Vlaamse Waterweg nv
    stad Antwerpen
    Ontwerper

    PROAP LDA - WIT Architecten - D-recta SRL (deelgebied Scheldekaaien)

    Ney & Partners met SBE – Technum als studiebureau (ponton)

    Palmbout Urban Landscapes en Stichting Kleinschalige Culturele Producties (KCP) (centraal deel Scheldekaaien)

    Tractebel (haalbaarheidsstudie verdiepte kaaiweg)

    Architect

    noAarchitecten (Het Steen)

    Aannemer

    THV Artes Roegiers – Victor Buyck (ponton)

    Subsidies

    Stadsvernieuwingsfonds Vlaanderen

    Team Stedenbeleid Vlaamse overheid (conceptsubsidie centraal deel Scheldekaaien)

    Adres
    Ernest Van Dijckkaai, Jordaenskaai, Orteliuskaai
    2000 Antwerpen
    Status
    In realisatie

    Gerelateerd

    Het schetsontwerp van het centrale deel van de Scheldekaaien, tussen het Zuiderterras en Noorderterras
    Nieuws

    Schetsontwerp centraal deel Scheldekaaien goedgekeurd

    In het centrale deel van de Scheldekaaien, tussen Zuiderterras en Noorderterras, wil de stad onder meer haar geschiedenis opnieuw zichtbaar maken, de kaaivlakte vergroenen en door middel van trappen verbinden met de wandelterrassen en ruimte bieden voor kleinschalige evenementen en activiteiten…

    Luchtfoto van het centraal deel van de Scheldekaaien © Patrick Henderyckx
    Nieuws

    Ontwerp centraal deel Scheldekaaien krijgt vorm

    Er is een conceptschets van het centrale deel van de Scheldekaaien, tussen Zuiderterras en Noorderterras, en een haalbaarheidsstudie van een verdiepte kaaiweg.

    Het ponton aan het Steenplein en het Sint-Annaveer © Gianni Camilleri
    Nieuws

    Start heiwerken voor nieuwe cruiseterminal aan de Scheldekaaien

    Vanaf maandag 20 april kan je in de buurt van Het Steen opnieuw trillingen en geluidshinder ondervinden.