Spoorpark

Schetsontwerp

In juni 2021 is het schetsontwerp van het Spoorpark goedgekeurd. Het schetsontwerp laat een eerste beeld zien van de publieke ruimte, die wordt opgedeeld in 5 zones met aandacht voor groen, de geschiedenis van de site, voetgangers en fietsers en zichten op de stad. Ook het stedenbouwkundige kader voor de vastgoedontwikkeling aan de randen is goedgekeurd. Er werd daarbij gekeken naar de aanwezige gebouwen en hoe die ontwikkeld kunnen worden om het Spoorpark te verankeren in de omgeving: de dienstwoning en tramloods, de Brosselloods, het stationsgebouw en het sportcomplex Plantin Moretus. Een definitief ontwerp van de publieke ruimte wordt tegen begin 2022 verwacht.

Het toekomstige Spoorpark ligt op en parallel aan de verhoogde spoorweg tussen de Draakplaats in Antwerpen en het Luitenant Naeyaertplein in Borgerhout. Het Spoorpark bevindt zich deels op de begane grond en deels op hoogte, onder andere op de brug over de Plantin en Moretuslei, en zal op verschillende plekken hoog en laag met elkaar verbinden. Op dit moment is een deel van het projectgebied in gebruik door Infrabel voor spooractiviteiten en dus niet toegankelijk. Het schetsontwerp van het Spoorpark wil 2 buurten op een groene manier met elkaar verbinden, authentieke spoorobjecten zoals de treinsporen in de verf zetten, een wandel- en fietspad op buurtniveau realiseren en de bijzondere zichten op de stad benadrukken.

Het schetsontwerp deelt de publieke ruimte op in 5 zones.

Een toekomstbeeld uit het schetsontwerp van het Spoorpark, hier zie je de toegang aan de Draakplaats
Een toekomstbeeld uit het schetsontwerp van het Spoorpark, hier zie je de toegang aan de Draakplaats © Team Spoorpark STRAMIEN cv i.s.m. ZUS en RE-ST bvba
links naast tekst
content
Van de Draakplaats tot de watertorens

Aan de Draakplaats start de ‘Omheining der Statie van Borgerhout’, een kasseihelling met tramspoor. Het ontwerp maakt deze toegang groener door beplanting langs de gevel van de tramloods en de spoorbogen, en voegt in de kasseihelling een comfortstrook van 3,5 meter toe voor fietsers, buggy’s of wie moeilijk ter been is.

Een toekomstbeeld uit het schetsontwerp van het Spoorpark, hier zie je de buik van het park
Een toekomstbeeld uit het schetsontwerp van het Spoorpark, hier zie je de buik van het park © Team Spoorpark STRAMIEN cv i.s.m. ZUS en RE-ST bvba
rechts van tekst
content
De buik van het park, van de watertorens tot de brug

De buik is de grootste en breedste zone in het park. Deze plek wordt zo groen mogelijk. De beeldbepalende spoorobjecten zoals de treinsporen en een deel van de Brosselloods blijven bewaard. De beplanting wordt gekozen in functie van het hoger gelegen terrein, dat droog en zongeoriënteerd is. De enige nieuwe verharding wordt het hoofdpad van 3,5 meter breed. Rond de Brosselloods komen zon-, rust- en speelplekken in halfverharding en lage grassen. Aan de grens met de private tuinen van de Tweelingenstraat en het spoordomein met actieve sporen komt er hoger en ruiger groen als buffer.

Een toekomstbeeld uit het schetsontwerp van het Spoorpark, hier sta je op het voormalige perron 1
Een toekomstbeeld uit het schetsontwerp van het Spoorpark, hier sta je op het voormalige perron 1 © Team Spoorpark STRAMIEN cv i.s.m. ZUS en RE-ST bvba
links naast tekst
content
De brug over de Plantin en Moretuslei

De huidige perrons worden niet meer gebruikt en de sporen tussen perrons 1 en 2 zijn verdwenen. De perrons worden in het schetsontwerp behouden. Het hoofdpad loopt voort op perron 1. Op perron 2 komt er zitgelegenheid. Tussen beide perrons komt lage en dichte beplanting met houten paden erover om de beplanting te beschermen. Het schetsontwerp stelt ook voor om de perronluifels te behouden, als overdekte open ruimte. Er zal echter nog verder onderzoek gebeuren naar de technische en financiële haalbaarheid van de renovatie van de luifels.

Een toekomstbeeld uit het schetsontwerp van het Spoorpark, hier sta je op de brug over de Plantin en Moretuslei
Een toekomstbeeld uit het schetsontwerp van het Spoorpark, hier sta je op de brug over de Plantin en Moretuslei © Team Spoorpark STRAMIEN cv i.s.m. ZUS en RE-ST bvba
rechts van tekst
content

Op de brug over de Plantin en Moretuslei is een nieuwe borstwering nodig voor de veiligheid. Het schetsontwerp stelt een stijlvolle borstwering voor, om van de brug een toegangspoort over de Plantin en Moretuslei te maken. Dit wordt in de volgende ontwerpfases nog verder onderzocht.

Een toekomstbeeld uit het schetsontwerp van het Spoorpark, hier sta je aan de kop van de Plantin en Moretuslei
Een toekomstbeeld uit het schetsontwerp van het Spoorpark, hier sta je aan de kop van de Plantin en Moretuslei © Team Spoorpark STRAMIEN cv i.s.m. ZUS en RE-ST bvba
links naast tekst
content
De kop van de Plantin en Moretuslei aan de zijde station Antwerpen-Oost

De kop van de Plantin en Moretuslei vormt een toegang tot het Spoorpark. Het ontwerp wil samenhang creëren en zorgen dat het park al te voelen en te zien is van op de Plantin en Moretuslei. Het plein voor het stationsgebouw wordt zoveel mogelijk onthard en vergroend, met bomen in volle grond. Als toegang tot het hogere gedeelte van het park, op de brug, stelt het ontwerp een pad tegen de groene helling voor. De bestaande tunnel onder de sporen en trap naar perron 1 kan dienen als extra toegang tot het park, met de sociale veiligheid als belangrijk aandachtspunt.

Een toekomstbeeld uit het schetsontwerp van het Spoorpark, hier sta je op het Luitenant Naeyaertplein
Een toekomstbeeld uit het schetsontwerp van het Spoorpark, hier sta je op het Luitenant Naeyaertplein © Team Spoorpark STRAMIEN cv i.s.m. ZUS en RE-ST bvba
rechts van tekst
content
De zone zwembad en sporthal, van de Plantin en Moretuslei tot het Luitenant Naeyaertplein

In deze zone is er op dit moment een smalle strook groen op hoogte, op de spoorberm, en een smalle strook openbaar domein op de begane grond, met ertussen een ruige, groene berm. Hier is de ambitie om het Spoorpark op 2 hoogtes goed met elkaar te verbinden. De strook op de spoorberm is net breed genoeg om het hoofdpad door te trekken tot aan het Luitenant Naeyaertplein. Er komen 2 trappen die het hoofdpad verbinden met het deel op de begane grond: een trap aan de kop van de Plantin en Moretuslei en een trap aan het Luitenant Naeyaertplein in het verlengde van de Engelselei. Ook komt er een helling tussen het hoger en het lager gedeelte van het park, net zoals aan de Zurenborg-kant van het Spoorpark. De ambitie is om de verbinding en de publieke ruimte op de begane grond veilig en aantrekkelijk te maken.

Voor de publieke ruimte van het Spoorpark tussen de Draakplaats en het Luitenant Naeyaertplein moet het ontwerpteam een ontwerp maken tot en met de uitvoering van de eerste uitvoeringsfase. Die eerste fase houdt het openbaar domein langs de spoorlijn in. Een definitief ontwerp van de publieke ruimte wordt tegen begin 2022 verwacht.

Stedenbouwkundig kader voor de bebouwing

Ook het stedenbouwkundige kader is klaar. Dat bakent de ruimtelijke mogelijkheden voor bebouwing en dus ook de contour van de publieke ruimte van het Spoorpark af. In de volgende fase zal per gebouw een traject op maat uitgewerkt worden, om een geschikte invulling voor elk gebouw te vinden:

  • Dienstwoning en tramloods: Voor de dienstwoning en de tramloods aan de Draakplaats zal een nieuwe invulling gezocht worden. Het gebouw valt binnen het beschermd stadsgezicht en de herbestemming moet in overleg met het Agentschap Onroerend Erfgoed gebeuren. De akoestiek in de loods is een belangrijk aandachtspunt, om de overlast naar de buren van de Dolfijn- en Tweelingenstraat te beperken.
  • Brosselloods: In het schetsontwerp is de Brosselloods een centrale plek in het Spoorpark. Het voorstel is om de loods deels af te breken en deels te behouden. Voor de nieuwe invulling wordt gedacht aan buurtgerichte functies.
  • Stationsgebouw: Het stedenbouwkundige kader ziet potentieel in een toekomstige ontwikkeling op de plek van het vroegere stationsgebouw Antwerpen-Oost. Momenteel ligt de focus op een tijdelijke invulling. Ook de mogelijkheid van een groendak wordt onderzocht.
  • Sportcomplex Plantin Moretus: Er wordt onderzocht hoe het sportcomplex kan aangepast worden zodat er een eenheid ontstaat met het park, door bijvoorbeeld de gevels open te werken. Die pistes worden verder bekeken.

Inspraak

Tijdens de schetsontwerpfase is er veel aandacht besteed aan inspraak van de buurt. Van oktober 2020 tot mei 2021 zijn 3 online bevragingen georganiseerd, wandelingen met het ontwerpteam over het terrein van het toekomstige Spoorpark en focusgesprekken met specifieke betrokken partijen zoals buurtbewoners van wie de woning grenst aan het Spoorpark. Ook tijdens de volgende fases van het ontwerpproces blijft de buurt betrokken.

Het schetsontwerp (het eerste ontwerp) van het Spoorpark, tussen de Draakplaats en het Luitenant Naeyaertplein
Het schetsontwerp (het eerste ontwerp) van het Spoorpark, tussen de Draakplaats en het Luitenant Naeyaertplein © Team Spoorpark STRAMIEN cv i.s.m. ZUS en RE-ST bvba
Participatie

Samen met de stad, de districten Antwerpen en Borgerhout organiseren we inspraakmomenten over het Spoorpark tussen de Draakplaats in Zurenborg en het Luitenant Naeyaertplein in Borgerhout. Tijdens de schetsontwerpfase is er veel aandacht besteed aan inspraak van de buurt. Van oktober 2020 tot mei 2021 zijn 3 online bevragingen georganiseerd, wandelingen met het ontwerpteam over het terrein van het toekomstige Spoorpark en focusgesprekken met specifieke betrokken partijen zoals buurtbewoners van wie de woning grenst aan het Spoorpark. Ook tijdens de volgende fases van het ontwerpproces blijft de buurt betrokken.

Online bevragingen in aanloop naar schetsontwerp

Tot en met 25 april liep de derde online bevraging over het Spoorpark. Daarin vroegen we iedereens mening over het eerste ontwerp, het schetsontwerp, voor het Spoorpark. Het ontwerpteam is opnieuw met alle antwoorden aan de slag gegaan en in juni 2021 is het schetsontwerp van het Spoorpark (het eerste ontwerp) goedgekeurd.

Resultaten tweede online bevraging

In januari 2021 kon iedereen deelnemen aan een tweede online bevraging. Daarin stelden we vragen over de activiteiten die in het Spoorpark kunnen plaatsvinden. 445 mensen vulden de bevraging in. Bedankt! In deze presentatie kan je de resultaten van de tweede bevraging bekijken.

Resultaten eerste online bevraging

In oktober 2020 kon iedereen al deelnemen aan een eerste online bevraging. Daarin stelden we vragen over de identiteit van de wijk waar je woont en de verbinding met naburige wijken. We wilden ook van buurtbewoners van het Spoorpark horen waar de ontwerpers rekening mee moeten houden en welke kansen er zijn voor het nieuwe park als open ruimte.

362 mensen vulden de bevraging volledig in, 503 mensen vulden de bevraging deels in. Bedankt! In deze presentatie kan je de resultaten van de eerste bevraging bekijken.

Begin oktober 2020 organiseerden we ook een aantal wandelingen op het terrein. Zo konden buurtbewoners het toekomstige Spoorpark verkennen en zich een beter beeld vormen van wat er mogelijk is. Die dag konden ze ook in gesprek gaan met het ontwerpteam.

Tijdlijn
Mei 2024
Einde werken

Als alles vlot verloopt, worden de werken voor het Spoorpark tussen Draakplaats en Luitenant Naeyaertplein in mei 2024 afgerond.

Oktober 2022
Start werken

Als alles vlot verloopt, starten de werken voor het Spoorpark tussen Draakplaats en Luitenant Naeyaertplein in oktober 2022.

Juni 2022
Verkrijgen vergunning

Als alles vlot verloopt, wordt de vergunning voor de aanleg van het Spoorpark tussen Draakplaats en Luitenant Naeyaertplein in juni 2022 verkregen.

Begin 2022
Goedkeuring definitief ontwerp

Als alles vlot verloopt, wordt het definitieve ontwerp van het Spoorpark tussen Draakplaats en Luitenant Naeyaertplein begin 2022 goedgekeurd.

Najaar 2021
Goedkeuring voorontwerp

Als alles vlot verloopt, wordt het voorontwerp van het Spoorpark tussen Draakplaats en Luitenant Naeyaertplein in het najaar van 2021 goedgekeurd.

Juni 2021
Goedkeuring schetsontwerp

Het schetsontwerp van het Spoorpark tussen Draakplaats en Luitenant Naeyaertplein is in juni 2021 goedgekeurd. Je leest er alles over in het nieuwsbericht over het schetsontwerp.

September 2020
Start participatie- en ontwerpproces

Na de aanstelling van het ontwerpteam kan het participatie- en ontwerpproces van start gaan.

Augustus 2020
Aanstelling ontwerpteam

Stramien – ZUS in samenwerking met RE-ST – Ara wordt aangesteld als ontwerpteam van het Spoorpark tussen Draakplaats en Luitenant Naeyaertplein.

Archivaria brengt de cultuurhistorische waarde van het hele projectgebied in kaart als voorbereiding voor de opmaak van het ontwerp.

Juni 2020
Goedkeuring projectdefinitie

Het college keurt de projectdefinitie voor het ontwerp van het Spoorpark tussen Draakplaats en Luitenant Naeyaertplein goed.
 

Over
info left

Buurten op een groene manier verbinden op en langs de verhoogde spoorweg

Het Spoorpark wil een aangename publieke ruimte zijn die verschillende wijken, groenzones en sport- en cultuurvoorzieningen aan elkaar rijgt en toegankelijk maakt. Je kan er verblijven, fietsen of wandelen. Het Spoorpark loopt op en parallel aan de verhoogde spoorweg van de Draakplaats in Zurenborg tot Park Spoor Noord, door een aantal Antwerpse wijken met een sterke eigenheid en een verschillend socio-economisch profiel: van Zurenborg over Borgerhout intra-muros en Antwerpen-Noord tot het Eilandje.

Delen van het Spoorpark zijn al gerealiseerd of in realisatie.

  • De Engelselei is heraangelegd en de eerste reeks centers, de ruimtes in de bogen onder de spoorwegberm langs de Engelselei, tussen het Luitenant Naeyaertplein en de Turnhoutsebaan, heeft een socio-economische invulling gekregen.
  • Spoor Oost heeft een tijdelijke invulling gekregen, met een combinatie van buurtgroen, ruimte voor evenementen zoals de Sinksenfoor en occasioneel evenementparkeren voor het Sportpaleis en de Lotto Arena. Op termijn voorziet de stad een invulling van Spoor Oost in lijn met de visie die binnen ‘Over de Ring’ werd uitgewerkt voor de site, namelijk een groen wijkpark aan de ene kant van het spoor en een groen KMO-park op de voormalige containerterminal aan de andere kant van het spoor.
  • Het populaire Park Spoor Noord als sluitstuk in het noorden van de stad. De Parkbrug is hier de laatste link voor fietsers en voetgangers naar het vernieuwde Eilandje en de Scheldekaaien. Zo is de cirkel (half) rond.

Waarom dit project?

Het Spoorpark loopt door wijken met een zeer hoge bevolkingsdichtheid en een verschillend socio-economisch profiel (opleidingsniveau, inkomen, kansarmoede, …). Ook qua woonomgeving (woninggrootte, aandeel sociale woningen, woningprijzen, …) verschillen de wijken sterk. Wat de wijken delen, is een opvallend tekort aan groen en dat ze gebukt gaan onder hittestress. De Plantin en Moretuslei is een sterke barrière die Zurenborg en Borgerhout fysiek maar ook mentaal scheidt.

Vandaag is het moment om een nieuw puzzelstuk in het Spoorpark te realiseren: het deel tussen de Draakplaats en het Luitenant Naeyaertplein. Voor dat deel heeft het ontwerpteam De Smet Vermeulen – Palmboom & van den Bout in 2009 een schetsontwerp getekend.

Het project werd toen niet gerealiseerd omdat Infrabel nog geen intentie had om haar terreinen te verlaten. Vandaag werkt Infrabel wel aan een verhuis waarbij alle spooractiviteiten in het projectgebied verplaatst worden naar de andere kant van de Draakplaats waar momenteel al het logistiek centrum is. Daarmee komt op termijn de volledige zone tussen de Draakplaats en de Plantin en Moretuslei vrij voor ontwikkeling als onderdeel van het Spoorpark.

Wat gebeurt er?

We willen verschillende doelen bereiken met het Spoorpark:

  • Zurenborg, Borgerhout intra muros en Antwerpen-Noord met elkaar verbinden en de publieke voorzieningen langs en rond het Spoorpark (zwembad, sporthal, de centers, …) veilig bereikbaar maken
  • een conflictvrije verbinding voor voetgangers en fietsers
  • de open ruimte ontharden en vergroenen voor de buurtbewoners, maar ook om zo de hittestress te verkleinen en de stad meer klimaatbestending te maken
  • de historische omgeving herwaarderen en de bestaande erfgoedelementen uitspelen als troef
  • bestaande plekken in de stad beter toegankelijk maken en met elkaar verbinden, bijvoorbeeld de horeca rond de Draakplaats met de centers in Borgerhout
  • mogelijkheden voor nieuwe ontwikkelingen langs het Spoorpark doen ontstaan

De herontwikkeling van het Spoorpark tussen de Draakplaats en het Luitenant Naeyaertplein omvat zowel de (her)aanleg van openbaar domein en infrastructuur als vastgoedontwikkeling aan de randen om het Spoorpark te verankeren in de omgeving.

Openbaar domein

Het Spoorpark wordt een park met een fiets- en voetgangersverbinding op de verhoogde spoorterreinen en over de spoorwegbrug. Het plein aan het station Antwerpen-Oost en de publieke ruimte aan het zwembad en de sporthal aan de Plantin en Moretuslei worden aantrekkelijker gemaakt en waar mogelijk vergroend.

Infrastructuur

Het Spoorpark wil bestaande infrastructuur een nieuwe invulling geven, zoals de helling ‘Omheining Statie van Borgerhout’ aan de Draakplaats en een deel van de spoorbrug over de Plantin en Moretuslei, en nieuwe infrastructuur voorzien daar waar er nood aan is, bijvoorbeeld een nieuwe helling binnen de bestaande spoorwegberm (langs het zwembad) tussen de Plantin en Moretuslei en het Luitenant Naeyaertplein om zo beide delen met elkaar te verbinden.

Vastgoed

Om het Spoorpark te verankeren in de omgeving moet het ontwerpteam een visie vormen over vastgoedontwikkelingen aan de randen. Zo kunnen de tramloods aan de Draakplaats en het station Antwerpen-Oost een nieuwe bestemming krijgen en kunnen er nieuwe gebouwen aan weerszijden van de Plantin en Moretuslei komen.

Ontwerpteam

Stramien – ZUS in samenwerking met RE-ST – Ara is geselecteerd als ontwerpteam van het Spoorpark. Het ontwerpteam begint niet van nul. Het schetsontwerp uit 2009 is het uitgangspunt, maar moet verfijnd en geactualiseerd worden. Het ontwerpteam moet een ontwerp maken van de publieke ruimte tot en met de uitvoering van het openbaar domein en de infrastructuur. Het ontwerpteam maakt ook een schetsontwerp van het stedenbouwkundig kader, waarin de vastgoedmogelijkheden vervat zitten.

Archivaria brengt de cultuurhistorische waarde van het hele projectgebied in kaart als voorbereiding voor de opmaak van het ontwerp.

Communicatie en participatie

De buurtbewoner worden betrokken tijdens elke fase van het ontwerpproces (van schetsontwerp en voorontwerp tot definitief ontwerp). Je leest er meer over onder 'Participatie'.

Wie werkt eraan mee?

AG Vespa coördineert de ontwikkeling van het Spoorpark, met Infrabel en Agentschap Wegen en Verkeer (AWV) als belangrijke partners. Van het Stadsvernieuwingsfonds van de Vlaamse overheid hebben we een projectsubsidie verkregen voor de realisatie van het Spoorpark tussen de Draakplaats en het Luitenant Naeyaertplein.

info right
info-right-fields
Rol AG Vespa
Partners
Infrabel
Agentschap Wegen en Verkeer
Ontwerper

STRAMIEN architectuur & ruimte cv i.s.m. ZUS [Zones Urbaines Sensibles] en RE-ST bvba

Archivaria (cultuurhistorische studie)

Subsidies

Projectsubsidie Stadsvernieuwingsfonds Vlaamse overheid

Adres
Op en parallel aan de verhoogde spoorweg, tussen de Draakplaats (2018 Antwerpen) en het Luitenant Naeyaertplein (2140 Borgerhout)
Status
In realisatie

Gerelateerd

Een toekomstbeeld uit het schetsontwerp van het Spoorpark, hier zie je de toegang aan de Draakplaats
Nieuws

Schetsontwerp Spoorpark goedgekeurd

Het schetsontwerp van het Spoorpark laat een eerste beeld zien van de publieke ruimte, die wordt opgedeeld in 5 zones met aandacht voor groen, de geschiedenis van de site, voetgangers en fietsers en zichten op de stad.

De tramloods aan de Draakplaats
Nieuws

Aankoop tramloods Draakplaats voor ontwikkeling Spoorpark

We kochten de tramloods aan de Draakplaats 6. Die aankoop kadert in de ontwikkeling van het Spoorpark, het toekomstige park op en parallel aan de verhoogde spoorweg tussen de Draakplaats en het Luitenant Naeyaertplein, waarvoor het ontwerp- en participatieproces momenteel loopt.

Perron 1 van het oude station Antwerpen-Oost, waar de natuur al enkele jaren haar gang kan gaan
Nieuws

Start inspraak over het Spoorpark

Maak kennis met het ontwerpteam van het Spoorpark tussen de Draakplaats en het Luitenant Naeyaertplein, ontdek het terrein tijdens een wandeling op zaterdag 10 oktober en vul de online bevraging in.

In de kijker
Wandeling over het terrein

Het grootste deel van het terrein van het toekomstige Spoorpark is op dit moment nog in gebruik door Infrabel en niet toegankelijk. In dit filmpje kan je alvast zien hoe het er daar nu uitziet.

Perron 1 van het station Antwerpen-Oost met z'n mooie gietijzeren overkapping is al even niet meer in gebruik