Gedempte Zuiderdokken

Tijdlijn
2022 - 2023
Aanleg openbaar domein fase 3, Schippersdok, en fase 4, Vlaamsekaai

In februari 2019 start de aanleg van het openbaar domein fase 1: Steendok.

2020-2021
Aanleg openbaar domein fase 2: Kooldok

In 2020 en 2021 vindt de aanleg plaats van het openbaar domein fase 2: Kooldok.

Februari 2019
Start aanleg openbaar domein fase 1: Steendok

In februari 2019 start de aanleg van het openbaar domein fase 1: Steendok.

Maart 2018
Definitief ontwerp Dok Zuid

Eind maart 2018 is het definitief ontwerp Dok Zuid klaar.

2018-2019
Bouw parking Kooldok

In 2018 en 2019 vindt de bouw van parking Kooldok plaats.

Eind november 2017 - januari 2019
Bouw parking Steendok

Eind november 2017 start de bouw van parking Steendok. Die zal afgerond zijn tegen januari 2019.

De ondergrondse parkings worden gebouwd tussen de oude dokwanden
25 oktober 2017
Aanleg tijdelijke buurtvoorzieningen

Op de Gedempte Zuiderdokken de eerste voorbereidende werken van start gegaan, het verplaatsen van de buurtvoorzieningen en de opbouw van de werfketen voor tijdens de aanleg van de parking.  Beide voorzieningen blijven gedurende de bouw van beide parkings op deze locatie.

Aanleg tijdelijke buurtvoorzieningen
6 oktober 2017
Voorontwerp Dok Zuid

Het voorontwerp Dok Zuid is goedgekeurd

Voorontwerp Dok Zuid
10 juni 2017
Atelier Dok Zuid

Op 9 en 10 juni konden bewoners het plan van de Gedempte Zuiderdokken verder verfijnen tijdens Atelier Dok Zuid.

Op vrijdag 9 juni bezochten 135 mensen Atelier Dok Zuid. Bezoekers konden praten met het ontwerpteam, met vakspecialisten, vragen over het project stellen en suggesties geven om het project te verbeteren.

Vooral aan de maquette werden bezoekers geïnformeerd over het totale plaatje. Daarnaast konden ze in een expo over de verschillende thema’s gedetailleerde informatie krijgen.

Atelier Dok Zuid
11 mei 2017
Participatie met scholen uit de buurt

Op donderdag 11 mei werden de kinderen van de scholen uit de buurt van de Zuiderdokken uitgenodigd om mee na te denken over de invulling van Dok Zuid.

Participatie met scholen uit de buurt
24 maart 2017
Schetsontwerp voor Dok Zuid

Het schetsontwerp wordt goedgekeurd.

Schetsontwerp Dok Zuid
26 november 2016
Inspraak schetsontwerp 'Dok Zuid'

 

Op zaterdag 26 november 2016 konden burgers kennismaken met het schetsontwerp 'Dok Zuid' en opmerkingen geven.

Inspraak schetsontwerp 'Dok Zuid'
09 november 2016
Infomoment over mobiliteit Gedempte Zuiderdokken

Op woensdag 9 november was er een informatievergadering over de mobiliteit op en rond de Gedempte Zuiderdokken en de parkeergarages.

Infomoment over mobiliteit Gedempte Zuiderdokken
28 mei 2016
Inspraak over wedstrijdontwerp 'Dok Zuid'

Het Belgisch-Zwitsers ontwerpteam Tractebel, ADR architectes sarl en Georges Descombes won de ontwerpwedstrijd voor de Gedempte Zuiderdokken met het ontwerp ‘Dok Zuid’. Op zaterdag 28 mei stelde het ontwerpteam hun ontwerp voor in het Zuiderpershuis. Naast een infosessie konden burgers ook deelnemen aan tafelgesprekken met de ontwerpers.

Inspraak over wedstrijdontwerp 'Dok Zuid'
20 januari 2016
Tentoonstelling vijf wedstrijdontwerpen

Woensdag 20 januari werden de inzendingen van de kandidaten, die deelnamen aan de open oproep voor de aanleg van de Gedempte Zuiderdokken, anoniem tentoongesteld in het Zuiderpershuis. Ze verschenen ook online.

Tentoonstelling vijf wedstrijdontwerpen
10 oktober 2015
Resultaten bevraging en tafelgesprekken

In oktober werden de resultaten van de enquête over de Gedempte Zuiderdokken teruggekoppeld. Verder bespraken de aanwezigen enkele internationale voorbeelden van pleinen. Op basis daarvan gaven ze suggesties voor de toekomst van Gedempte Zuiderdokken.

Resultaten bevraging en tafelgesprekken
September 2015
Goedkeuring projectdefinitie

In september 2015 werd de projectdefinitie goedgekeurd voor de heraanleg van het openbaar domein van de Gedempte Zuiderdokken.

31 augustus 2015
Online bevraging toekomst Gedempte Zuiderdokken

Helemaal aan de start van dit traject, in de zomer van 2015, werd aan de bewoners voorgelegd hoe zij de toekomst van de Gedempte Zuiderdokken zien. In twee bevragingen (jeugd en volwassenen) werd gepeild naar de wensen voor het gebruik en de inrichting van het plein.

Online bevraging toekomst Gedempte Zuiderdokken
Over
info left

Van parkeerplein naar veelzijdig park

De Gedempte Zuiderdokken vormen samen een langwerpig plein in het zuiden van Antwerpen, parallel met de Scheldeoever. Het is een prachtige open ruimte die vandaag vooral gebruikt wordt als een enorme parking. Dat is nuttig, want parkeerplaats is nodig in de stad. Maar het is ook een gemiste kans. Onder de naam ‘Dok Zuid’ wordt deze zone binnenkort een veelzijdige trekpleister voor bezoekers uit de buurt, heel Antwerpen en ver daarbuiten.

Eind 19e eeuw werden er op deze plek drie dokken gegraven als uitbreiding van de toenmalige haven. Maar in de loop van de 20ste eeuw verplaatsten de activiteiten van de haven zich vooral naar het noorden. In 1969 gooide men de Zuiderdokken dicht en kwam er een plein. Aan beide uiteinden was er ruimte voor sport en spel, maar het grootste deel van het plein werd gebruikt als parking.

Waarom dit project?

Terwijl het Zuid zich vanaf de jaren 80 ontpopte tot een culturele, creatieve en toonaangevende wijk, bleven de Zuiderdokken een weinig inspirerend, grijs plein. Nu komt daar verandering in.

In september 2015 viel de beslissing dat er iets nieuws moest gebeuren met de Gedempte Zuiderdokken en werden er voorwaarden vastgelegd. Parkeren blijft belangrijk in deze zone, dus de parkeerplaatsen verhuizen ondergronds. Dat maakt bovengronds ruimte vrij voor een volledige heraanleg. De stad wilde hier ambitieus mee omspringen en schreef een ontwerpwedstrijd uit. Het winnende ontwerp is van het Belgisch-Zwitserse team Tractebel, ADR Architects,Georges Descombes i.s.m Les Eclairistes Associés & Erik De Waele. Het maakt van het plein een geheel nieuwe wereld: Dok Zuid.

Wat gebeurt er?

Het nieuwe plein heeft twee grote functies: parkeren ondergronds en openbaar domein bovengronds.

Parkeerruimte

De drie dokken van vroeger lagen in elkaars verlengde: van zuid naar noord het Kooldok, het Schippersdok en het Steendok. De ondergrondse parkeergarages komen exact binnen de dokranden van het vroegere Kooldok en Steendok. De aanleg van de parkings is het eerste dat moet gebeuren. Zodra die er liggen, kan er bovengronds gewerkt worden.

De oude dokken zijn afgebroken tot anderhalve meter onder de grond. Daaronder zijn de restanten goed bewaard. Vanuit de parkings blijven deze resten goed zichtbaar. De parkings tellen elk vier ondergrondse verdiepingen. Op niveau -1 komen fietsenparkings. De andere niveaus dienen voor personenwagens met aan elke voetgangersuitgang plaatsen voor mensen met een beperking. Er komen ook laadplaatsen voor elektrische auto’s.

De parkings Kooldok en Steendok sluiten aan op de parkeerroutes langs de Leien en de Kaaien. Parking Steendok is bereikbaar via de Namenstraat. Wie eruit wegrijdt, komt terecht in de Verviersstraat naast het Fotomuseum. De ingang van parking Kooldok ligt aan de Scheldestraat en de uitgang in de Wapenstraat naast het M HKA.

De uitgangen voor voetgangers liggen buiten de dokrand om de ruimte op het plein zoveel mogelijk vrij te houden. Voor fietsers komt er een trap met fietsgoot aan weerskanten.

Groen plein

Op vrijdag 23 maart 2018 werd het definitieve ontwerp van Tractebel, ADR Architects, Georges Descombes, LEA en Erik De Waele goedgekeurd. Daarin werkte het team hun oorspronkelijke ontwerp verder uit na een uitgebreid inspraaktraject.

De krachtlijnen van het voorontwerp blijven behouden. Het ontwerp is nog steeds opgebouwd uit 3 ‘tafels’, een ‘kroon’, publieke (voor)ruimte aan de cultuurhuizen en 4 pleinen als verbinding met de omgeving. Het definitieve ontwerp werkt verder alle (technische) elementen gedetailleerd uit.

3 tafels

De 3 ‘tafels’ weerspiegelen de vormen van de voormalige dokken (Kooldok, Schippersdok en Steendok) en zijn exact even groot als die dokken. Ze krijgen elk een eigen karakter en zorgen voor een duidelijke samenhang in het ontwerp. Door hun vorm verwijzen ze naar de historische havenactiviteit op de plek, maar die wordt vervangen door een nieuwe stedelijke activiteit die inspeelt op de behoeften van de wijk met horeca, winkels en enkele unieke cultuurhuizen. De tafels zijn elk ongeveer tweemaal zo groot als de Antwerpse plantentuin in de Leopoldstraat.

De centrale tafel, het voormalige Schippersdok, wordt een open geheel met gras dat voor ademruimte zorgt. Aan de kant van de Waalsekaai wordt aan de rand een waterbassin ontwikkeld, een ideale verpozingsplek. Het bassin fungeert tegelijkertijd als buffer- en infiltratiebekken voor regenwater. Aan de ene zijde wordt het bassin afgeboord door een ruime trappenpartij die de historische kademuur van het Schippersdok terug zichtbaar maakt. Aan de andere kant komt diverse oeverbeplanting. De randen van de centrale tafel worden begrensd door bomenpleinen die zorgen voor wat schaduw.

De 2 buitenste tafels krijgen een intiemer karakter en worden meer ontwikkeld als tuinen waarbij open ruimtes met gras, diverse beplantingen (struiken, groenteteelt, planten) en ruimte voor sport en spel elkaar afwisselen:

  • De meest zuidelijke tafel wordt gereserveerd voor speeltuinen, een stiltetuin, een samentuin en een regentuin die het water opvangt. Ook zijn er 2 multisporvelden en een informele sportplek voorzien: een uitgelezen plek om te komen voetballen, basketten, fietsen of steppen.
  • De meest noordelijke tafel krijgt een soortgelijke verdeling, maar zonder de 2 multisportvelden.

De kroon als groene omkadering

De zogenaamde kroon vormt de groene omkadering rond het gehele ontwerp. Nieuwe bomenrijen vullen daar de bestaande bomenrijen aan. Het wordt zo een dynamische en koele stedelijke plek onder een genereus bomendak. Hier wikkelt de circulatie zich af, waarbij auto’s en fietsers dezelfde weg gebruiken. Wandelen kan ofwel op het voetpad ofwel onder de bomen. Tegelijkertijd biedt de kroon plaats voor terrassen van de plaatselijke horeca, picknicktafels en banken.

Publieke (voor)ruimte aan de cultuurhuizen

Aan de Gedempte Zuiderdokken liggen 4 belangrijke cultuurhuizen: FOMU, M HKA, Zuiderpershuis en Zuiderkroon. Vandaag staan deze gebouwen nauwelijks in contact met de publieke ruimte errond. Het ontwerp voorziet in publieke voorruimtes aan de cultuurhuizen die mee geïntegreerd worden in de nieuwe publieke ruimte.

Pleinen als verbinding met de omgeving

Vier pleinen - het Scheldeplein, het Museumplein, het Waterpoortplein en het Zuidplein - vormen de belangrijke verbindingen richting de Schelde en het Zuid. Het zijn open verharde ruimten van verschillende grootte waar plaats is voor evenementen.

Zuidplein

Het Zuidplein vormt de overgang met de wijk Nieuw Zuid. Het plein kan ingeschakeld worden voor kleinere buurtgebonden evenementen, maar kan ook perfect gebruikt worden om te sporten of te ontspannen.

Waterpoortplein

Het Waterpoortplein verbindt de wijk het Zuid met de Schelde, met de Waterpoort als centrum. De schaal van dit plein is te vergelijken met de Grote Markt. Het is de meest aangewezen plek voor het organiseren van middelgrote evenementen.

Museumplein

Het Museumplein, qua schaal te vergelijken met de Sint-Jansvliet aan de voetgangerstunnel, verbindt de verschillende musea en krijgt een speelfontein als beeldbepalend element. Hier kunnen verschillende kunstenfestivals plaatsvinden.

Scheldeplein

Het Scheldeplein is het meest noordelijke plein en is het kleinste van de 4, te vergelijken met de Vrijdagmarkt. Het wordt gemarkeerd door een ruime pergola die deels voor beschutting zorgt. Het plein sluit aan op de tuinen van het voormalige Kooldok en is ideaal voor buurtevenementen.

Een groen ontwerp

De Gedempte Zuiderdokken worden vooral een groene ruimte, een echt park. Er komen meer bomen  (497 bomen versus 374 bomen vandaag) en een kleurrijke waaier aan heesters, vaste planten en bloembollen. In elk seizoen zijn de tuinen een bloemrijk geheel. Ook ruime grasweides versterken het groene karakter. In de tuinkamers of ‘pockets’ liggen gezellige zithoekjes en is plaats voor sport en spel of samentuinen.

In het definitieve ontwerp zijn de boomsoorten vastgelegd. Zo worden in de ‘kroon’ de bestaande platanen aangevuld met 4 inheemse soorten: de linde, olm, zomereik en esdoorn. De 3 tafels krijgen een grote verscheidenheid aan soorten waarbij rekening is gehouden met de grootte, de groeiwijzen, veel verschillende bloeitijdstippen, bladvormen, vruchten, bloemgeuren, …

In het park zullen een aantal specifieke aanplantingen opvallen:

  • Langs beide zijden in het Schippersdok (de centrale tafel) zijn clusters ontworpen waarin enkele bomen voor de basis zorgen aangevuld met fel bloeiende en verkleurende soorten. De boeketten worden beschermd door de cirkelvormige banken.
  • In de regentuinen wordt gekozen voor bomen die veel water kunnen verdragen en samen een groen massief vormen, zoals elzen, wilgen, zwarte berken en moerascypressen.
  • In de ‘pockets’ of tuinen versterken een aantal grote bomen het perspectief van het geheel (picanoten, tamme kastanjes en vleugelnoten) terwijl er per pocket een aparte sfeer wordt gecreëerd met fruitboomsoorten of andere bloeiende bomen met afwijkende bladkleuren.

Om deze ambitieuze parkaanleg te realiseren zal de bodemlaag van de Gedempte Zuiderdokken volledig vervangen worden. De bestaande grond wordt over een dikte van 1 tot 1,5 meter vervangen door een nieuwe opbouw, aangepast aan de specifieke beplanting en gebruik van het park. Zo wordt een park gecreëerd voor de komende generaties.

Tijdens de werken zullen eerst bomen verdwijnen om tot een optimale situatie te komen. Enkele bomen zijn in zeer slechte staat, andere zullen een tijdelijke verhuis in functie van de werken niet overleven en alle bomen moeten voldoende ruimte krijgen om te groeien.

De Gedempte Zuiderdokken als museumtuinen

Het park, de nieuwe publieke ruimte en de cultuurhuizen vormen samen de ‘museumtuinen’. In samenspraak met de cultuurhuizen worden een aantal kunstenaars aangesteld die een globaal idee uitwerken voor kunst in de verschillende aangeduide zones: de centrale cirkel aan het Waterpoortplein, de Waterpoort, het waterbassin en de speeltuinen.

Een aantal wijzigingen

Het definitieve ontwerp onderging enkele wijzigingen ten opzichte van het voorontwerp:

  • Het stedelijk dak in Steendok is kleiner gemaakt en verschoven waardoor 2 multisportvelden optimaler ingetekend worden.
  • In de tafel ter hoogte van Schippersdok is in 2 bomenclusters in halfverharding voorzien. Hier wordt telkens in een grote cirkelvormige bank voorzien waardoor een ontmoetingsruimte ontstaat om aangenaam te verpozen in de zon of de schaduw.
  • Uit de bevraging van bewoners kwam de nood aan het behoud van een hondenloopzone naar boven. Ter hoogte van de tafel Kooldok is daarom een hondenloopzone toegevoegd in één van de pockets waardoor één sportveld verplaatst naar Schippersdok.

Inzetten op water

De stad wil vandaag met het pilootproject voor de Gedempte Zuiderdokken een antwoord geven op de uitdagingen van de toekomst zoals de verwachte frequentere en intense regenbuien en hogere risico’s op overstroming. Het past daarbij binnen het projectvoorstel van het Interreg 2 Zeeën-project Sponge2020. Het definitieve ontwerp heeft het waterconcept gefinaliseerd en verder uitgewerkt: water kan gemakkelijk in de grond sijpelen, een krattensysteem bevloeit de bomen, er zijn regenwaterputten, de tuinen en de grasweide doen dienst als waterbuffer, het water wordt hergebruikt om te spelen en voor het bufferen van water in de wadi’s. Bijkomend wordt in samenwerking met Water-Link een pilootproject opgestart waarbij onderzocht wordt of het opgevangen regenwater kan omgevormd worden naar drinkwater en dit via een filtersysteem waarop ook de omliggende gebouwen kunnen worden aangesloten. Het pilootproject wordt samen met de eerste fase, de aanleg van de zuidelijke tafel, gerealiseerd.

Timings en financiële middelen

De uitvoering van de eerste fase, de aanleg van de bovengrond op de zuidelijke tafel, is gepland voor begin 2019, na realisatie van de ondergrondse parking Steendok. Het einde is voorzien voor het najaar van 2020. Na de realisatie van de ondergrondse parking op Kooldok, begin 2020, start fase 2 met de aanleg van de bovengrond op de noordelijke tafel (Kooldok). Fase 3 ten slotte, de aanleg van de centrale tafel (Schippersdok), start eind 2021. De realisatie van het volledige park is gepland voor 2023.

De kostprijs voor de totale aanleg van het park bedraagt 25 miljoen euro inclusief btw, uitvoering en studiekosten. Het volledige budget is voorzien in de meerjarenbegroting.

Wie werkt eraan mee?

AG VESPA neemt de coördinatie van het project Dok Zuid op zich. Het ontwerp is van het Belgisch-Zwitserse team Tractebel, ADR Architects, Georges Descombes i.s.m Les Eclairistes & Erik De Waele.

De stad  en Mobiliteit en Parkeren Antwerpen coördineren de bouw en het beheer van de ondergrondse parkings. De parkings worden gebouwd door Van Laere. Q-park zal de parkings uitbaten.

 

Voor meer uitgebreide informatie: www.gedemptezuiderdokken.be

 

info right
info-right-fields
Rol AG VESPA
Partners
stad Antwerpen
SPONGE2020 - Interreg 2 Zeeën fonds
Q-Park
Ontwerper

Tractebel, ADR Architects,Georges Descombes i.s.m Les Eclairistes Associés & Erik De Waele

Aannemer

ondergrondse parkings: Van Laere

Projectkost

25 miljoen euro incl.btw

Adres
Vlaamsekaai, Waalsekaai
2000 Antwerpen
Status
In realisatie

Gerelateerd

Toekomstbeeld Gedempte Zuiderdokken © Tractebel – ADR Architects – Georges Descombes i.s.m. Les Eclairistes Associés & Erik De Waele
Nieuws

Opstart bewarende maatregelen parking Gedempte Zuiderdokken

Om de stabiliteit en veiligheid van de oude dokwanden te garanderen en het al uitgevoerde werk niet verloren te laten gaan, starten er in de loop van deze week dringende tijdelijke werkzaamheden op aan de toekomstige parking onder de Gedempte Zuiderdokken.

Toekomstbeeld Schipperskwartier en centrum © PROAP
Project

Schipperskwartier en Centrum

Openbaar domein, Stadsontwikkeling

Schipperskwartier en Centrum maakt deel uit van de Scheldekaaien en wordt in een nieuw kleedje gestoken.

De kasseien worden opnieuw gebruikt bij de heraanleg van de kaaivlakte aan het water
Project

Sint-Andries en Zuid

Openbaar domein, Publieke gebouwen, Stadsontwikkeling

Sint-Andries en Zuid is een van de zeven deelgebieden van de Scheldekaaien. Het stadsproject voorziet in de heraanleg van het openbaar domein tussen de Sint-Jansvliet en de Namenstraat.

Collectieve hemelwaterput
SPONGE2020

In het kader van het Europese project SPONGE2020 gaat de stad Antwerpen een collectieve hemelwaterput realiseren om droogte, hittestress en wateroverlast tegen te gaan. De collectieve hemelwaterput maakt integraal deel uit van het ontwerp van de vernieuwde Gedempte Zuiderdokken.