Rubenshuis

Onthaal en belevingscentrum

Er komt een nieuwbouw aan Hopland 13. De ruimte bevindt zich achter de huidige tuinmuur langs Hopland, tussen twee hogere gebouwen in.
Hopland 13 wordt een heel toegankelijk gebouw, voorzien van alle nodige bezoekersfaciliteiten. Het herbergt het onthaal, een multimediaal belevingscentrum rond Rubens en de plek waar hij woonde en werkte, een museumcafé, de publieke leeszaal, de bibliotheek en heel wat backoffice functies.

De nieuwbouw aan Hopland 13 biedt ademruimte aan de hele site en zorgt ook voor een nieuwe routing. 

1. Het bezoek start op de Wapper, die heraangelegd zal worden. Daar verdwijnt het tijdelijke paviljoen en krijgt de bezoeker opnieuw een onbelemmerd zicht op de voorgevel van het Rubenshuis.
2. Dan gaat het richting nieuwbouw. Daar is er tijd en ruimte om de 21ste eeuw achter zich te laten en steeds dieper tot de werk- en leefwereld van Rubens door te dringen. In het belevingscentrum wordt de bezoeker ondergedompeld in het bruisende universum waarin Rubens leeft en werkt.
3. Daarna wordt Hopland 13 verlaten via de tuin om links de ateliervleugel binnen te gaan op zoek naar de kunstenaar – in de drukke bedrijvigheid van het groot atelier en het leerlingenatelier in de Italiaanse vleugel – en de privésfeer van Rubens in de Vlaamse vleugel.
4. Nadien staat de bezoeker oog in oog met de adembenemende portiek en het tuinpaviljoen. Hierna gaat men via de tuin terug richting onthaal.

Rubenstuin

Het museum krijgt er een nieuwe museumzaal zonder plafond bij. Het wordt een besloten hof met een loofgang en twee arcades. De nieuwe baroktuin toont 365 dagen per jaar verschillende kleurschakeringen en schittert in elk seizoen. Er komen 8835 planten: 39 bomen, 4170 vaste planten, 612 klimplanten, 3150 bloembollen en stinzenplanten, 346 heesters, 438 haagplanten; 30 orangerieplanten en 50 waterplanten.

Het tuinontwerp verbindt de kunstenaarswoning met het nieuwe onthaalgebouw en faciliteert zo de gewijzigde routing. De huidige tuin, die aangelegd is in 1993, wordt zoveel mogelijk gerecupereerd. De taxushagen en de vaste planten uit de parterre worden verplaatst naar de begraafplaats Schoonselhof.

Kunstenaarswoning, hoveniershuisje, Kolveniershof en vernieuwbouw

Begin 2023 sloot de kunstenaarswoning voor het publiek. Sindsdien wordt Rubens’ domein – tussen Hopland, de Wapper en de Kolveniersstraat - stap voor stap vernieuwd én gerestaureerd.

De volgende stap in de aanpak van het Rubenshuis is de restauratie van de kunstenaarswoning, het hoveniershuisje, het Kolveniershof en de realisatie van de aanpalende vernieuwbouw. 

In Rubens’ tijd was het Kolveniershof, het gebouw achteraan het domein, de thuisbasis van de Antwerpse kolveniersgilde. De lokale kolveniers verzamelden er om hun schietkunsten te oefenen en zich te ontspannen. Later gaf het onderdak aan de bibliotheek van het Rubenianum. Die verhuisde intussen naar Hopland en dus krijgt het Kolveniershof een nieuwe invulling. In de toekomst krijgt het gebouw een nieuwe rol als plek voor workshops, lezingen en museale activiteiten, geheel in lijn met Rubens’ visie op internationale ontmoeting en creativiteit. 

Het bouwvolume van het voormalige Rubenianumgebouw wordt verkleind en deels heropgebouwd met hergebruikte materialen uit de afbraak. Zo zetten we sterk in op duurzaamheid en circulaire principes. Het vernieuwde gebouw krijgt een dubbele functie: in de winter biedt het onderdak aan potplanten uit de tuin, terwijl het in de lente en zomer ruimte creëert voor kleinschalige evenementen en activiteiten. Daarnaast komen er ook ​ personeelsruimtes.

De tijdelijke maatschappij Origin & Happel Cornelisse Verhoeven – een samengesteld team uit België en Nederland - werkt het ontwerp uit, met respect voor het erfgoed. Elk gebouw wordt afzonderlijk bekeken, met een aanpak op maat die de eigenheid en historische waarde centraal zet. Het multidisciplinaire team heeft expertise in restauratie, complexe technieken en circulair bouwen. Een aanpak die aansluit bij de bouwgeschiedenis van het Rubenshuis, waar Rubens en later ook Antwerps Stadsbouwmeester Emiel Van Averbeke bij de naoorlogse restauratie verder bouwden op bestaande structuren met hergebruik van materialen. 

Wie werkt eraan mee?

• Restauratie portiek en tuinpaviljoen: De Stad Antwerpen en de Vlaamse Overheid -  Agentschap Onroerend Erfgoed realiseren de restauratie van het portiek en het tuinpaviljoen samen met het Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium, Monument Vandekerckhove NV, THV Cools-De Vlieger- Lapis Arte, EVEKA bvba, Ney+P, Studiebureau L. De Clercq en MAAT_WERK architecten bvba.
• Concept masterplan & ontwerp Hopland 13: Robbrecht en Daem architecten i.s.m. Callebaut Architecten (restauratiearchitectuur), Bureau d’Etudes Greisch (stabililiteit), hp engineers (technieken), Daidalos-Peutz (akoestiek) en Björn Schmelzer (kunstinterventie)
• Beheerplannen Rubenshuis, Rubenstuin en Kolveniershof: Robbrecht en Daem architecten i.s.m. Callebaut Architecten, Ars Horti Landscape Architects, Ruben Williaert restauratie & archeologie.
• Dialoog & onderzoek: Agentschap Onroerend Erfgoed, Vlaams Bouwmeester, Stadsbouwmeester, Monumentenzorg & Archeologie Stad Antwerpen, Stadsontwikkeling Stad Antwerpen, Ondernemen en Stadsmarketing Stad Antwerpen.
• Projectopvolging & uitvoering: AG Vespa Antwerpen.
• Ontwerp & uitvoering tuin: Ars Horti Landscape Architects.
• Onderzoek ingrepen kunstenaarswoning: Maat_werk architecten BV i.s.m. KIK/IRPA Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium, Physitec, RCR studiebureau, Stabitec, EVA-International.
• Ontwerp voor restauratie van de kunstenaarswoning, het hoveniershuisje, het Kolveniershof en de realisatie van de aanpalende vernieuwbouw: TM Origin & Happel Cornelisse Verhoeve
• Routing: Studio Dott & Robbrecht en Daem architecten.
• Subsidiërende overheden: Stad Antwerpen & Vlaamse Gemeenschap via de hefboomsubsidie van Toerisme Vlaanderen.

Geschiedenis

In 1610 koopt Rubens een huis met grond aan de Wapper in Antwerpen. Hij schetst zelf de plannen voor een uitbreiding die aan alle  wensen voldoet van de artiest, zakenman, familieman en kunstverzamelaar die hij is. Het oorspronkelijke woonhuis in traditionele bak- en kalkzandsteenstijl  breidt hij uit met een halfrond overkoepeld beeldenmuseum en een schildersatelier in de stijl van een Italiaans palazzo. Een indrukwekkende portiek verbindt het bestaande woonhuis met het nieuwe atelier en biedt een mooie doorkijk naar de tuin met gloednieuw tuinpaviljoen. Vermoedelijk bleef de woning van Rubens onaangeroerd tot midden achttiende eeuw. Daarna werd het pand grondig verbouwd. De stad Antwerpen kan het pand aankopen in 1937 en laat het restaureren en reconstrueren. In 1946 opent het Rubenshuis als museum. Van Rubens’ ontwerp zijn twee originele onderdelen bewaard gebleven: de portiek, die de imposante doorgang naar de tuin vormt, en het tuinpaviljoen, de eyecatcher achter in de tuin.